Tikkende Mormonen

AO reeks nr. 2362. (12 april 1991): WordPerfect. Verschijnt wekelijks. Abonnementen (f) 81 per jaar. Uitgave: Stichting IVIO, Lelystad. Tel. 06-0224222

In de zomer van 1977 besluit Alan Ashton, hoogleraar computerkunde aan de Brigham Young University in Orem (Utah) dat het er nu maar eens van moet komen. Steeds duidelijker staat hem voor ogen hoe een programma waarmee teksten bewerkt kunnen worden eruit moet zien; het enige is dat het nog niet bestaat.

De schaarse tekstverwerkers die er zijn bevallen hem niet. De PC bestaat nog niet, maar vooral wetenschappers hebben de computerterminal al ontdekt voor het intypen van teksten. Het is meestal een rommeltje op dat scherm, voor allerlei bewerkingen moeten ingewikkelde codes worden gebruikt en die codes blijven vervolgens als verwarrende tekens op het scherm zichtbaar. Wat Ashton voor ogen staat is een schoon scherm, zo schoon als een blad papier dat je in de schrijfmachine draait. Verder zouden de letters en andere tekens die op dat scherm getypt worden al een redelijk beeld geven van het geprinte eindresultaat. Ashton ontmoet Bruce Bastian, muziekwetenschapper en computerfanaat en samen beginnen ze een bedrijfje dat zich ten doel stelt die perfecte tekstverwerker te maken.

Het lukte, zoals men weet. Na een langzame start werd WordPerfect de toonaangevende tekstverwerker. Alleen al in Nederland zijn er nu 200.000 geregistreerde gebruikers; het aantal werkelijke gebruikers - WordPerfect kent geen beveiliging en is op grote schaal gekopieerd - ligt in de orde van grootte van een miljoen. De geschiedenis van WordPerfect is het onderwerp van de nieuwste aflevering van AO. Het is een successtory die tot lezen noodt en tevens een aardig voorbeeld van de wijze waarop AO de actualiteit benadert: een onderwerp per aflevering, in simpele taal, niet te diepgravend, soms balancerend op de grens van de onbenulligheid, maar meestal sympathiek en overzichtelijk. Dat het verhaal over WordPerfect voor een belangrijk deel steunt op eerdere publikaties van Ruud Overdijk in de Automatiseringsgids en Marcel Metze in Intermediair, zegt samensteller Rene van Maarseveen er eerlijk bij.

Vormgeving en formaat van AO zijn al vijfenvijftig jaar hetzelfde: sober en klein, met matige zwart-wit illustraties. De oplage schommelt al lang rond de 10.000, het was eens bijna drie keer zoveel.

AO gaat uitvoerig in op de vraag waar het succes van Wordperfect nu aan te danken was. De bedrijfsfilosofie - oprichters en de meeste werknemers van het bedrijf zijn hardwerkende, gelovige Mormonen - is daar niet vreemd aan. Stug volhouden was in ieder geval een belangrijke factor, maar op cruciale momenten heeft het bedrijf ook geluk gehad.

In 1979 verkochten Ashton en Bastian de eerste versie (getiteld WP 1.0) van hun pakket. WP 1.0 kon in het begin alleen draaien op grote Data General computers, maar dat veranderde in 1982, een jaar nadat IBM zijn PC op de markt bracht en Microsoft het besturingssysteem MS-DOS introduceerde. De PC-versie stuwde de omzet omhoog, maar in 1983 kreeg het bedrijf een zware tegenvaller te verwerken toen MicroPro de tekstverwerker Wordstar op de markt bracht. WordPerfect miste het geld voor een krachtig tegenoffensief en moest lijdzaam toezien hoe Wordstar een flink deel van de PC-markt pakte.

Het einde voor Wordstar en het begin van de overwinning van WordPerfect kwam met de harde schijf. Vanaf het midden van de jaren tachtig werden steeds meer PC's met dat opslagmedium uitgerust. Wel twintig megabyte kon er op weggeschreven worden en dat noopte de gebruikers de harde schijf in te delen in subdirectories, te vergelijken met de hoofdstukken van een boek. Door zijn mainframe-verleden had WordPerfect al snel een versie gereed die daarmee overweg kon, de arme gebruikers van Wordstar moesten in elke subdirectory een complete versie van dit tekstverwerkingsprogramma deponeren. Toen Wordstar wakker werd en - te laat - een geheel nieuwe versie op de markt bracht ('Wordstar 2000') was dat zo afwijkend van de vorige versie, dat de gebruikers het programma nog maar amper herkenden. De vergelijking viel nu definitief in het voordeel van WordPerfect uit en vanaf dat moment ging het crescendo.

Het programma werd bij elke versie steeds verfijnder. Voetnoten, eindnoten, indexen, registers, formules, bijna alles is met de nieuwste versie (5.1) van het programma mogelijk.

Maar er staan al weer nieuwe opgaven voor de deur. Vooral door toedoen van het programma 'Microsoft Windows' heeft de muis en het grafische scherm in de PC-wereld vaste voet aan de grond gekregen. Die ontwikkeling dwong WordPerfect ook een versie te gaan maken die van die nieuwe mogelijkheden gebruik kan maken en naar verwachting komt die binnen enkele maanden op de markt.

Er zal dan een nieuwe situatie ontstaan. Tekstverwerkers die met Windows overweg kunnen zullen onvermijdelijk erg op elkaar gaan lijken en het zal voor WordPerfect een hele toer worden zijn eigen look and feel te handhaven. Het programma zal dan moeten concurreren met bijvoorbeeld de tekstverwerker die Microsoft zelf op de markt brengt.

Maar een ding heeft WordPerfect voor: de reputatie de beste tekstverwerker ter wereld te kunnen maken.

WordPerfect-gebruikers krijgen in dit AO-tje wat inzicht in de geschiedenis van hun programma. Het verhaal is weinig diepgaand, maar de lezer steekt er wat van op, zoals bijna van ieder AO-tje.