Ook de Moraviers trekken op tegen centralisme Praag

BRNO, 18 april - “De regering in Praag denkt nog altijd centralistisch. Hoe vaker zij ons afwijst, des te scherper worden de nationale gevoelens in Moravie en Silezie. Wij zijn geen Tsjechen, wij zijn Moraviers en Sileziers.” Ivan Tuzinsky, een zakenman uit Brno, is een van de leiders van de beweging voor de gelijkberechtiging van Moravie en Silezie. Een jaar geleden sprak nog niemand over deze twee regio's die vanuit Praag worden bestuurd als deel van de Tsjechische republiek. Na de omwenteling van november 1989 richtte Tuzinsky de Beweging voor Moravie en Silezie op. “Wij ijveren ervoor dat Moravie en Silezie een deelrepubliek binnen de Tsjechoslowaakse federatie wordt. Wij willen niet meer vanuit Praag worden bestuurd, wij eisen zelfbestuur.”

Tuzinsky zette zich in 1968 tijdens de Praagse Lente al in voor Moravie en Silezie, maar werd na de Sovjet-inval door de communisten afgeschilderd als een separatist. De Fluwelen Revolutie van november 1989 bood een nieuwe kans. Tuzinsky's organisatie zocht toenadering tot het Burgerforum, de beweging van president Havel die de omwenteling tot stand bracht. “Burgerforum wilde niet van ons horen.

Ze zeiden: er is geen Moravisch volk.” De Beweging voor Moravie en Silezie besloot daarom zelf mee te doen aan de parlementsverkiezingen van juni vorig jaar. “We haalden tien procent van de stemmen, in Moravie zijn we de sterkste politieke groepering geworden.” Voor Praag was de opkomst van het Moravisch regionalisme een probleem, omdat de Slowaakse partijen ook al opnieuw willen onderhandelen over de bestaande federatie. Met hun sterke beweging voor zelfbestuur in Moravie en Silezie dreigde, zo meende de Praagse regering, Tsjechoslowakije in regionale splinters uiteen te vallen.

Praag ging gesprekken met de beweging van Tuzinsky uit de weg en de twee rivaliserende facties in het Burgerforum sloten onmiddellijk de rijen zodra de Moraviers en Sileziers aan de deur klopten. “Wij krijgen geen vat op de regering in Praag. Wij willen niets anders dan de toestand herstellen van de eerste Tsjechoslowaakse republiek van 1918 tot 1938. Moravie vormde toen een eigen district, en zelfs tijdens de Duitse bezetting werden Bohemen en Moravie als twee aparte delen bestuurd. De communisten hebben Tsjechoslowakije tot een eenheidsstaat gemaakt. En ze hebben ons bij de Tsjechen gestopt.”

Pag. 5:

Moraviers willen hun eigen republiek

Maar Praag ziet er niets in om er naast de Tsjechische en Slowaakse nog een derde deelrepubliek bij te krijgen. Moravie ligt in het hart van het land, heeft veel landbouw, bij Brno is veel zware industrie en bij de stad Ostrava bevinden zich kolenmijnen. Praag zegt nee, en de onvrede in Moravie en Silezie neemt verder toe. Dat is koren op de molen van Tuzinsky die vorige maand de eerste grote demonstraties organiseerde in Brno, Ostrava en Olomouc. Tienduizenden Moraviers gingen de straat op om zelfbestuur te eisen. “Naarmate Praag vaker zegt dat Moravie geen identiteit heeft, roepen wij vaker dat we Moraviers zijn. Na de splitsing van Burgerforum in twee partijen zijn wij de sterkste beweging in dit deel van het land.”

De vele demonstranten ondertekenden een petitie die vervolgens naar de hoofdstad aan de Moldau werd gestuurd. Er is nog steeds geen antwoord.

“De houding van de regering begint riskant te worden. Wij eisen zelfbestuur, maar er zijn ook nationalistische groepen die voor een totale onafhankelijkheid zijn. In feite versterkt Praag deze mensen.”

Tuzinsky heeft sterke bondgenoten gevonden aan de andere oever van de Morava, de grensrivier tussen Moravie en Slowakije. De politici in de Slowaakse hoofdstad Bratislava willen ook met Praag praten over een nieuwe federatie, sommigen eisen zelfs onafhankelijkheid. “Slowaken komen ook naar onze demonstraties, wij hebben al contacten met de Slowaakse regering.” De beweging van Tuzinsky komt de flamboyante Slowaakse premier Vladimir Meciar komt goed van pas. Hij kan Praag voorhouden dat alleen de 5,5 miljoen Tsjechen blij zijn met de huidige federatie, maar de 4,5 miljoen Slowaken en de 4,5 miljoen Moraviers niet.

Er blijft echter een verschil bestaan tussen de Slowaakse en Moravische houding. Slowakije ziet zich het liefst als een zelfstandige entiteit die een aantal bevoegdheden overdraagt aan de federale instellingen van Tsjechoslowakije. Op die manier blijft Slowakije baas in eigen huis en deelt het met de Tsjechen wat het wil delen. Meciars 'Federatie van onderop' vertoont veel kenmerken van een confederatie. De Slowaken voeren de strijd met Praag met veel nationaal vlagvertoon. “De ressentimenten zijn in Slowakije sterker, de tweestrijd met de Tsjechen wordt fanatieker gevoerd. Wij zijn niet tegen Tsjechen, zij zijn onze vrienden en we willen met ze in de federatie blijven. Wij gaan niet verder dan zelfbestuur. Onze beweging streeft naar een trojka-federatie van Bohemen, Moravie en Slowakije.”

Het Moravische streven betekent dat er in Brno een eigen Moravische regering en parlement moeten komen. Er zijn zelfs Moraviers die vinden dat Brno de hoofdstad van de nieuwe federatie moet worden, niet Praag.

De Moravische stad met zijn barokke vesting ziet er echter verwaarloosd uit. Historische gebouwen zijn slecht onderhouden, ze brokkelen af en de verflaag is met roet bedekt. “Ons land heeft veel geinvesteerd in Praag, andere steden kwamen er bekaaid af. Dat is het resultaat van het Praagcentrisme. Er valt daarom veel voor te zeggen om Brno aan te wijzen als de nieuwe hoofdstad”, zegt Tuzinsky over de stad, die het centrum is geworden van de beurzen in Tsjechoslowakije.

“Brno ligt in het centrum van het land, terwijl Praag voor ons en de Slowaken ver weg is. Tsjechen willen Praag als hoofdstad houden, de Slowaken opteren voor Bratislava. Brno is dan het juiste compromis”.

Tuzinsky vindt dat deze vraag per referendum moet worden opgelost. “De Moraviers zullen voor zijn, en de Slowaken zullen ons steunen.

Alleen de 5,5 miljoen Tsjechen houden vast aan Praag, maar zij vormen in de trojka-federatie een minderheid.''

    • Derk-Jan Eppink