'Kohl stelde opening Brandenburger Tor uit'

BONN, 18 april - Onder druk van bondskanselier Kohl is de Brandenburger Tor najaar 1989 niet al op 15 november maar pas op 22 december opengesteld voor het verkeer tussen Oost- en West-Berlijn. Dit bericht de historicus Peter Siebenmorgen in het vandaag verschenen nummer van het Hamburgse weekblad Die Zeit op basis van notities van Alexander Schalck-Golodkowski, de vroegere staatssecretaris voor buitenlandse handel van de DDR die zijn land aan westerse deviezen moest helpen.

Schalck was tevens topman bij de staatsveiligheidsdienst (Stasi) en vluchtte, om arrestatie in de DDR te voorkomen, begin december 1989 naar West-Berlijn. Voor hij dat deed gaf hij een koffer politiek delicate documenten in bewaring bij de bekende Oostberlijnse advocaat Vogel, een intimus van de toen juist gevallen DDR-leider Honecker. Die koffer is daarna zoek geraakt, maar Siebenmorgen zegt nu over een deel van de inhoud te beschikken. Hij put uit Schalcks notities, die door de auteur als authentiek zijn bevestigd, in een artikelenserie waarmee Die Zeit vorige week begon.

Volgens Siebenmorgens verhaal waren Krenz en Moskou na de opening van de Berlijnse Muur op 9 november bereid om de Brandenburger Tor al op 15 november open te stellen. Schalck en Kohls kanselarijminister Seiters onderhandelden toen over de benodigde omvang van een deviezenfonds voor Oostduitse reizigers naar West-Berlijn en de Bondsrepubliek. Terwijl eerste persberichten verschenen over de aanstaande opening van de Brandenburger Tor, en vele internationale cameraploegen daar positie kozen, liet Seiters aan Schalck weten, en via deze aan Krenz, dat de kanselier beslist met de opening wilde wachten op straffe van het afbreken van de onderhandelingen.

Motief daarvoor zou zijn geweest, zo concludeert Siebvenmorgen uit Schalcks notities, dat Kohl op een later ogenblik een “waardig kanseliersfeest” wenste. Hij wilde in Berlijn niet weer (net als 9- 10 november na de val van de Muur) 'Jubelfeiern' beleven waarin, hoewel de regering in Bonn onderhandelde en verantwoordelijkheid droeg, voor hem naast SPD-burgemeester Momper en FDP-minister Genscher (buitenlandse zaken) slechts een bijrol, of zelfs weer een fluitconcert, weggelegd zou zijn.

Staatssecretaris Dieter Vogel, woordvoerder van de bondsregering, ontkent dit “oude verhaal”, dat het Hamburgse weekblad Stern al op hoofdzaken december vorig bracht. “In Hamburg gaan Schalcks notities kennelijk van hand tot hand”, zei hij. De kanselier heeft najaar '89 de DDR-regering alleen gevraagd om, anders dan bij de val van de Muur, voor de “symbolisch belangrijke” openstelling van de Brandenburger Tor in gemeenschappelijk overleg een datum te vinden. Op vertraging is nooit uit Bonn aangedrongen en met afgelasting van onderhandelingen is nimmer gedreigd, aldus Vogel desgevraagd.