J. Kassies; PvdA moet op buitenwereld letten

Hoe komt de Partij van de Arbeid de klap van de Provinciale-Statenverkiezingen te boven? Het is een vraag die de partij in alle geledingen bezighoudt. Een serie gesprekken met mensen uit de PvdA over de toekomst. Vandaag het achtste, met Jan Kassies (70), cultuurfilosoof en lid van de Eerste Kamer voor de PvdA.

AMSTERDAM, 18 april - “De PvdA, wat zal ik ervan zeggen? Ik moet de laatste tijd veel denken aan de overgang van de oude naar de nieuwe VPRO, de periode 1965-1969. Ik heb als bestuurslid de laatste jaren van de V.P.R.O. met puntjes meegemaakt. Verbijsterd zag ik dat enige tientallen zeer goed geinformeerde bestuursleden geen idee hadden in welke omgeving ze leefden. Ze konden zich niet voorstellen dat de wereld eruitzag zoals Wim T. Schippers, Hans Keller of Jan Blokker hem lieten zien.

“Ik werd de eerste voorzitter van de nieuwe VPRO. Als ik 's avonds over het grind liep zag ik dat bij de ledenadministratie werd overgewerkt: duizenden en duizenden leden die bedankten - Marjanne Sint weet wel wat je dan voelt. Toch volgden we bij de VPRO een consequente lijn, met als resultaat dat een jaar later de ledenadministratie opnieuw overwerkte: nu om nieuwe leden in te schrijven. Om een omslag te maken moet je durven. Dat ontbreekt er in de PvdA aan. Er is angst.

“De laatste nederlaag is niet het eindpunt. We maken voorlopig geen come back, dat zit er niet in. Daarvoor zitten de problemen te diep.

“Een nieuwe visie moet er komen. Die vind je niet door Van Kemenade aan het werk te zetten, die vind je door in debat te gaan met de samenleving, met de mensen die terzijde staan of zich terzijde gesteld voelen. Dat is een karwei. Maar daar is de PvdA voor. We moeten weer contact krijgen met de armen. De allochtonen. De mensen die in het ruime terrein van de cultuur werkzaam zijn: dat zijn heel interessante, relevante mensen, die horen bij ons. Maar ze wenden zich af omdat de PvdA zich uitsluitend identificeert met het gevestigde kunstleven. Daar moeten we vanaf. Het bestaande, de macht der gewoonte, is onze grootste vijand.

“Echte vernieuwingen komen nooit vanuit een systeem zelf, altijd van buitenaf. Dat geldt voor de wetenschap, de kunsten, ook voor de politiek. De PvdA moet meer op de buitenwereld gaan letten. We moeten erkennen dat we de waarheid niet meer brengen.

“Alle partijen hebben het probleem dat ze steeds minder de mening van de bevolking kanaliseren. Ik zat vanmorgen te bladeren in het Nationaal Kiezers Onderzoek 1986-1989. Het percentage mensen dat zich niet aangetrokken voelt tot enige partij steeg in die periode van 20 naar 32. Merkwaardig. De stemming is: politiek, wat zal het me nog. En nog merkwaardiger vind ik dat de identificatie van stemmers op Groen Links en D66 met die partijen heel gering is. Moet je eens kijken: slechts een heel klein percentage beschouwt zich aanhanger. Eerst stemmen mensen erop en daarna zeggen ze: nou nee, aanhanger ben ik niet. Daaruit blijkt het functieverlies van de politieke partijen wel heel duidelijk. Mensen kijken anders naar de maatschappij, weten meer, zijn zelfstandiger. Partijen moeten zich daar rekenschap van geven.

Niemand heeft nog een eenduidig wereldbeeld. De PvdA zal zich pluriformer moeten gaan gedragen.

“De armoede-discussie, een paar jaar geleden, verliep zeer opvallend. Het waren de kerken die er als eerste op wezen dat de armoede in Nederland was teruggekeerd. Niet de PvdA, terwijl de partij er toch voor is dit soort zaken te signaleren. Maar dan krijg je de reactie in de partij: ach, die kerken, waar bemoeien ze zich mee, er zal wel iets achter zitten. Vervolgens laat iedereen het zitten en zeggen ze in de partij tegen elkaar: eigenlijk is Nederland wel af.

“Toch zullen de armoede - niet alleen in Nederland - en de vernietiging van het milieu vroeg of laat ten koste gaan van onze materiele positie. Een van de fouten van de PvdA in historisch opzicht is dat de antropologische verdieping van het socialisme als mensbeeld niet erg groot is geweest. Naarmate de magen beter waren gevuld, verdween de behoefte aan maatschappelijke verandering. Wie geen tv en auto had was arm. Consumeren werd de hoogst haalbare vorm van bevrijding. De Doorbraak is mislukt omdat de PvdA te weinig belangstelling voor immateriele waarden had. Daar was geen belangstelling voor - en, helaas, eigenlijk nog niet.

“De meeste PvdA'ers hebben geen notie van cultuur. Ze doen er niets aan - ja, soms houden ze een conferentie of gaan ze naar deftige evenementen. Er zijn een paar uitzonderingen. Maar de zuurdesem van het idee dat het socialisme een cultuurbeweging is, zoals De Man schreef, wordt slechts verbaal beleden. Je moet ze altijd alles duidelijk maken. Zo'n bedrijfsongeluk als met de Frankfurter Buchmesse zou niet voorkomen als dat besef leefde.

“We moeten cultuurbeleid op de voorgrond schuiven. Niet slechts opkomen voor de mensen die zwak zijn, nee, de cultuur democratiseren.

Die gemiste kans kan nog altijd ingehaald worden. We moeten groepen die niet deelnemen aan het georganiseerde culturele leven gelegenheid geven hun eigen cultuur uit te leven. Een democratisering van de cultuur: mensen die buiten het officiele circuit bezig zijn meer aandacht geven.

“Een probleem is dat erg weinig verschil bestaat tussen het beleid van Brinkman en d'Ancona - behalve dat nu voor het eerst sinds een jaar of negen bezuinigingen op de kunstbegroting van het rijk dreigen.

Brinkman wist dat nog te voorkomen. En verder doet Hedy bijna hetzelfde als haar voorganger. Dat is teleurstellend.

“Het belangrijkste van het cultuurbeleid nu is het behoud van de publieke omroep. Maar er wordt meegedacht over de concurrentieslag met RTL. Je kunt dat niet echt een geprofileerd PvdA-beleid noemen. Waarom het niet gebeurt? Het is ingewikkeld. Ik praat niet graag over personen. Ik vind het zo makkelijk te zeggen: die maakt er niets van.

“Voor mij staat alles open. De PvdA hoeft niet te blijven - laten we erover praten. Laten we zoveel mogelijk ter discussie stellen, mensen aantrekken, mensen opwinden, geestdrift ontwikkelen. In dat opzicht zou het goed zijn als politici de wereld van de kunst zouden volgen, dan zouden ze weer nieuwe schokken ervaren. Kijk naar de muziek, de ongelooflijke ontwikkelingen die zich in allerlei genres voltrekken.

Ze komen niet tot stand via overheidssubsidies, ze ontstaan spontaan. Als je dat bekijkt zijn we nergens in de politiek, ook niet in de PvdA. Is dat geen mooie dagsluiting?''