Efficient als een tijger, emotioneel als een mens

De Israelische choreograaf Ohad Naharin werkt deze maand voor de vijfde maal samen met het Nederlands Dans Theater. Vanavond beleeft zijn ballet Sinking of the Titanic zijn Nederlandse premiere in het Amsterdamse Muziektheater.

Vorig jaar werd Ohad Naharin (1952) artistiek directeur bij de Batsheva Dance Company in Tel Aviv. Vanaf de oprichting in 1963 was de leiding van het dansgezelschap steeds in handen van niet-Israeli's.

Met de aanstelling van Moshe Romano in 1981 veranderde dat. “In mijn land wordt daar soms een punt van gemaakt”, aldus Naharin, “als gevolg van 'joodse paranoia' en nationalistische gevoelens. Maar een paspoort bepaalt niet het talent of het artistieke resultaat. Van mij mogen er buitenlanders dansen bij de Batsheva Dance Company. Ik ben echter de eerste artistiek leider die zelf balletten maakt.

Daarvoor heb ik mijn eigen gezelschap in New York opgeheven.'' Levend onder voortdurende spanning zou het publiek in Israel alleen in vluchtig amusement zijn geinteresseerd.

“Ja”, geeft Naharin toe, “dat ligt nogal gevoelig bij het bestuur, maar dat kan mij de wet niet voorschrijven. Ik geloof dat er ook bij ons een groot publiek is dat serieuze kunst waardeert. Toeschouwers die de uitdaging zoeken, die willen nadenken en die in het theater niet slechts vermaakt willen worden. Dat blijkt uit de samenstelling van ons publiek: binnen een jaar vernieuwt het zich volkomen.”

Ohad Naharin ging na zijn militaire dienst als 22-jarige dansen bij Batsheva. Daar werd hij ontdekt door Martha Graham, de beroemde Amerikaanse choreografe die onlangs overleed. Zij haalde hem naar New York, waar hij met een beurs studeerde aan de dansafdeling van de Juilliard School of Music and the New York City Ballet School. Hij prees zich gelukkig toen Graham hem inlijfde bij haar gezelschap. Toch hield hij het na een jaar voor gezien. Ook al vond hij haar bigger then life, met haar visie op de dans kon hij zich dikwijls niet verenigen.

Choreografie leerde Ohad Naharin in de praktijk. “Vroeger was mijn werk veel conventioneler”, bekent hij. “Ik gunde mij geen tijd om goed naar beweging te kijken. Mijn eerste balletten waren eenvoudig opgezet, niet zo extreem als nu maar ook minder geslaagd. Tegenwoordig zijn mijn dansstukken meer gelaagd en hebben daardoor een groter effect. In juni 1990 heb ik bij Batsheva het avondvullende ballet Kyr ('Wand') gemaakt. Daarvoor heb ik niet alleen de muziek gecomponeerd en die samen met de Israelische rock-band Tractors Revenge uitgevoerd, maar ik deed ook de zang bij het stuk.”

“Creatief werken maakt gelukkig. Het proces van zoeken naar en vinden van het passende moment, de juiste timing, beweging of frase is bevredigend. Het ideaal bereik je nooit, daarom blijft het interessant. Hooguit een enkel fragment van mijn werk is perfect. Een choreografie blijft afhankelijk van de dansers. Hun uitvoering maakt de ervaring bijzonder. De samenwerking met de schitterende dansers van het Nederlands Dans Theater is vruchtbaar. Je hebt hier het gevoel in een orangerie te zijn, waarin iets exclusiefs groeit. Met zulke sterke mensen kan Sinking of the Titanic er alleen op vooruitgaan.”

Tijdens de repetitie zei u tegen de dansers: “Make it efficient and fluent.”

Naharin: “Het vloeiende in dit ballet slaat niet op water, maar op de souplesse van dieren. Een tijger bij voorbeeld beweegt zich heel efficient. Ik wil echter dat de danser zich niet als een dier, maar als een denkend mens beweegt en toch efficient blijft. Op het toneel mag hij zich niet loskoppelen van zijn eigen emoties. Wat de danser ondergaat schrijf ik niet voor, maar ik sta nooit toe niets te voelen.”