Illustrator Richard Neave geeft schedels een gezicht; De zaak Karen Price

De zaak 'Karen Price' en het werk van Neave komen ter sprake in het programma 'Antenna', dat vanavond om 21.10 via BBC 2 wordt uitgezonden.

Eind 1989 werd bij renoveringswerkzaamheden in een rosse buurt van Cardiff het stoffelijk overschot van een onbekende vrouw opgegraven. De politie werd van de gruwelijke vondst op de hoogte gesteld en weldra waren enkele rechercheurs ter plaatse. Omdat het lichaam reeds tot ontbinding was overgegaan, kon het slachtoffer onmogelijk worden geidentificeerd. Men kon slechts vaststellen dat de vrouw oorringen en een Levi-truitje had gedragen.

Bij de internationale politiecentrale Interpol werd geen vrouw vermist die aan het schaarse signalement voldeed. Een archeoloog onderzocht de grond waarin de vrouw was gevonden in de hoop iets te kunnen zeggen over het moment van haar dood, maar zonder resultaat. Het forensisch laboratorium ontdekte dat het truitje van de vrouw niet ouder kon zijn dat tien jaar. De rechercheurs werden bijna wanhopig toen bleek dat sinds 1980 op het bewuste adres en in het huis ernaast meer dan 700 mensen hadden gewoond, van wie het grootste deel met de noorderzon was vertrokken.

Gebitsanalyse wees uit dat het slachtoffer 15 a 16 jaar oud moest zijn geweest. Honderden tandartsen werden aangeschreven, maar niemand reageerde. Het Natural History Museum in Londen onderzocht de schedel van het slachtoffer en stelde vast dat de vrouw een Kaukasisch type was. Uit de aanwezigheid van insekten in de aarde kon een deskundige afleiden dat het slachtoffer ten minste vijf jaar onder de grond moest hebben gelegen. Een week na de vondst van het lichaam zat het onderzoek al muurvast.

Plotseling herinnerde een van de rechercheurs zich de naam van Richard Neave, de medische illustrator van de Universiteit van Manchester.

Neave heeft een zonderlinge hobby die hem wereldberoemd heeft gemaakt: hij plakt schedels levensgetrouwe gezichten op. De illustrator probeert zich voor te stellen hoe Egyptische mummies of Griekse heersers er in werkelijkheid uit moeten hebben gezien en reconstrueert hun gezichten door goed naar hun schedel te kijken.

Van die schedels maakt hij eerst een model. Cocktailstaafjes die in het model worden gestoken geven aan waar, volgens vaste maatverhoudingen, de huidlagen moeten worden aangebracht. Met klei worden de spieren en de huid op de schedel gelegd. Tenslotte worden gelaatsonderdelen als neus en lippen toegevoegd.

Nadat Neave op deze manier de Macedonische koning Philippus II, Koning Midas en een tweetal Egyptische halfbroers 'tot leven had gewekt', werd hij door de politie benaderd voor de identificatie van het lichaam van een gemummificeerde vrouw uit Bolton, die achttien jaar lang in een kelder had gelegen, en van een van de slachtoffers van de brand in het King Cross-metrostation in Londen. Een aantal moordzaken kon alsnog worden opgelost doordat de gereconstrueerde gezichten van de slachtoffers werden herkend. Twee jaar geleden werd in 'Crimewatch', het Britse 'Opsporing Verzocht', het gereconstrueerde gezicht getoond van een vermoorde man die later Sabbir Kassam Kilu bleek te zijn. Zijn vrouw, een zwager en een schoonzuster werden nadien gearresteerd.

Neave kreeg de schedel van het Cardiff-slachtoffer op 13 december 1989. In nauwelijks anderhalve dag had hij het gezicht gereconstrueerd. In januari 1990 werden foto's van het slachtoffer in nationale kranten gepubliceerd en op de televisie vertoond. Twee dagen later was de vrouw geidentificeerd als Karen Price, in 1965 geboren uit Grieks-Cypriotische en Spaans-Amerikaanse ouders. Enkele maanden later konden twee verdachten worden aangehouden, die in februari van dit jaar zijn veroordeeld.

Iedereen die volgens het anatomische boekje werkt, zal volgens Neave goed gelijkende gezichten kunnen reconstrueren. De hoogte en de breedte van de schedel en de positie van de ogen en de neus bepalen volgens de illustrator voor een belangrijk deel hoe het gezicht eruit gaat zien. Al het andere - lippen, oren en wenkbrauwen - is invulwerk.

“Met fantasie heeft het allemaal weinig te maken”, zegt hij. “Als iemand een negroide schedel heeft, mag je rustig aannemen dat zijn haar zwart is geweest. Natuurlijk kun je aan een schedel niet zien of iemand een vol gezicht heeft, maar dat soort details is wel weer uit andere zaken afleiden, zoals de kleding van de dode. Natuurlijk is het een uitdaging om het gezicht zo menselijk mogelijk te maken. Daar ligt de taak van de beeldend kunstenaar. Het gezicht moet zo echt lijken dat als het goed wordt belicht je er tegen gaat praten.”

Neave's 'tour de force' is nog altijd de reconstructie van het gezicht van de veldheer Philippus II, eerste heerser over alle Grieken en de vader van Alexander de Grote. Archeologen vonden zijn skelet in een grafkamer in het Griekse dorp Vergina, in wat vroeger de hoofdstad van Macedonie moet zijn geweest. Aanvankelijk bestond er twijfel over de identiteit van de gevonden skeletresten; ze zouden ook van Philippus III Arrhidaios geweest kunnen zijn, een halfbroer van Alexander de Grote. Neave maakte een nauwkeurig afgietsel van de schedeldelen en gaf de brokstukken aan een aantal plastisch chirurgen in Manchester.

Die stelden vast dat de dode een verwonding aan het rechteroog had opgelopen. Daarmee stond zo goed als vast dat de schedel aan Philippus II toebehoorde, want die had zijn rechteroog bij het beleg van Methona verloren.

De illustrator heeft geen voorkeur voor archeologische of forensische reconstructies. “Je kunt archeologische reconstructies wat mooier maken en natuurlijk is het heel erg spannend om historische helden een 'echt' gezicht te geven.”

Toch levert elke schedel voor Neave weer verrassingen op. “Ik kan nooit aan een schedel zien wat het gaat worden, behalve dat de dode een lang of breed gezicht moet hebben gehad.” Vrouwen geeft Neave meestal wat haar, maar mannen laat hij doorgaans kaal. “Bij twijfel kun je altijd nog twee hoofden maken, een met en een zonder haar. Voor forensische gevallen maakt dat overigens niets uit.”

Fotos: Jerry Young, Londen De schedelreconstructie van de vermoorde Karen Price leidde tot aanhouding van de dader.