De politiek van het gironummer

Ontbreekt het in het Westen aan wil de Koerden te redden van de middeleeuwse ondergang die we iedere avond via de modernste televisiesatelliet op de voet kunnen volgen? Hoe 'schokkend' moeten de beelden worden om de beschaafde wereld tot actie te bewegen? Is er een grens waarbij werkloos toezien onverdragelijk wordt? Hoeveel dode kinderen moeten er dan nog worden 'getoond' voor die grens is bereikt?

Het probleem van de Koerden zou relatief eenvoudig kunnen worden opgelost als het om deze vragen ging. Men zou de beproefde politiek van het gironummer kunnen volgen, zoals men dat na aardbevingen en overstromingen doet. Maar het lot van de Koerden is niet het gevolg van een natuurramp. Vandaar dat het gaat om andere vragen: de wil een volk van zo'n ramp te redden heeft andere actie tot gevolg, met een ander doel. De Koerden zijn het slachtoffer van een gecompliceerd systeem van politieke en militaire vergissingen. Die moeten worden hersteld als men dat volk wil bewaren voor de permanente ramp waarvan de eerste fase zich nu aan het voltrekken is.

Aan het begin ligt de vergissing van de Amerikanen die aan het einde van de landoorlog dachten dat Saddam voldoende was verslagen om de militaire afslachting te staken. Het Iraakse volk, de ruimschoots aanwezige binnenlandse oppositie zou binnen redelijke tijd zelf met de dictator afrekenen, waarna Irak met steun van de coalitie tot een constructieve staat zou kunnen worden, hoeksteen voor de 'Nieuwe Wereldorde' in de Arabische afdeling. In de Golfoorlog had Washington Saddam overschat; in zijn eigen burgeroorlog werd hij onderschat, met de catastrofale gevolgen.

Toen kwam het plan van de Britse premier Major: een enclave voor de Koerden binnen Irak. Dat vergde een militaire actie waartoe de Amerikanen niet bereid waren en dus ook de andere leden van de coalitie evenmmin. Misschien was Bush in het geheim wel bereid geweest Saddam te laten vermoorden, zoals andere Amerikaanse presidenten zulke plannen met hinderlijke vijanden hebben gehad, maar de Iraakse collega laat zich beter beveiligen dan bijvoorbeeld Salvador Allende dat heeft gedaan. Voor het afzetten van Saddam was het nodig, op te rukken naar Bagdad. Dat had een inmenging niet alleen in de binnenlandse aangelegenheden van Irak maar in de hele Arabische wereld betekend.

Dit wilden de Arabische colalitiegenoten niet en om andere redenen was en is de Amerikaanse publieke opinie er tegen: niet het geringste risico van een Arabisch Vietnam wil men daar.

Vervolgens heeft Bush een militaire vergissing gemaakt. Hij had ten behoeve van de Koerden de luchtoorlog kunnen voortzetten. In plaats daarvan heeft hij zich laten leiden door sentimenteel geformuleerde overwegingen van binnenlands politiek belang: Bring the kids home.

Misschien is dit ook in zijn binnenlandse strategie een fout geweest, misschien niet. De grote, serieuze pers heeft het hem kwalijk genomen maar het is niet uitgesloten dat het publiek in Arkansas, Ohio en andere staten waar de meeste kids vandaan komen, er anders over denkt.

Het uitblijven van militaire actie wordt natuurlijk door Saddam beschouwd als een aanmoediging tot voortgezette meedogenloosheid.

Iedereen in de beschaafde wereld deelt de mening dat er nu een eind aan moet komen, maar hoe? Hij zal worden beschuldigd van oorlogsmisdaden. Toen dat idee een maand of twee geleden voor het eerst in de Verenigde Staten werd geopperd - onder gunstiger omstandigheden dan nu want de oorlog was in volle gang en daarmee de pakkans groter - werd het door deskundigen in de Arabische volksziel zowel als door de experts in internationaal strafrecht vrijwel unaniem afgewezen. Nu hij zich als recidiverend internationaal gangster heeft geexponeerd, wordt het denkbeeld opnieuw bestudeerd, ook in de Verenigde Naties. Maar als de Amerikanen geen wil meer tonen, met de legermacht die dit vergt, Saddam te arresteren, kan hij zich bedienen van de variant op Stalin: Hoeveel divisies hebben de VN? Zonder de Amerikaanse geen enkele.

De Amerikanen zijn bovendien tot op dit ogenblik niet helemaal werkloos. Ze hebben nog troepen op Iraaks gebied aan de zuidgrens van het land. Die blijven daar onder andere om te voorkomen dat enige tienduizenden Iraakse vluchtelingen in handen van Saddams terroristenleger vallen. Het is betrekkelijk weinig, maar meer dan de gezamenlijke militaire inspanning der Europeanen.

Niettemin vraagt men hier met half smalende, half verontwaardigde ondertoon wat er intussen van Bush' Nieuwe Wereldorde is overgebleven.

Het antwoord daarop is veel gemakkelijker te geven. Zoals dat met veel politieke leuzen het geval is, komt deze voor een deel voort uit de behoefte aan politieke reclame en voor een deel is ze de verwoording van een werkelijk politiek doel dat nog niet nobel hoeft te zijn om nastrevenswaard te worden bevonden.

Het lot van de Koerden toont hoeveel gemakkelijker het is, de formule uit te spreken dan haar te verwezenlijken. De Nieuwe Wereldorde was geinspireerd door het verdwijnen van de Sovjet-dreiging, het einde van de Koude Oorlog. Daardoor werd het uitzicht geopend op een herstructurering van de internationale betrekkingen. Afgezien van alle economische belangen die ook een rol speelden, diende het herstel van de Koeweitse soevereiniteit om te laten zien dat er ernst werd gemaakt met de Nieuwe Wereldorde. Maar de manier waarop het begrip 'orde' werd opgevat heeft tot dusver niet betekend dat men zich zou bezighouden met binnenlandse verhoudingen die zodanig waren verstoord dat ze een gevaar voor de internationale veiligheid betekenden.

Het begrip verstoring van de internationale veiligheid behoeft een veel scherpere definitie voordat de Verenigde Naties zich zullen wagen aan een actie waarmee in een regime wordt ingegrepen, zelfs in een bewind van manifeste misdadigheid als dat van Saddam. Misschien zal, zoals Michael Stein gisteren op deze pagina hoopte, de verontwaardigde wereldopinie tot militaire actie dwingen. Dat zal dan opnieuw een Amerikaanse actie zijn. In het andere geval zijn de Koerden aangewezen op de politiek van het gironummer.