Balkan valt in snel tempo ten prooi aan instabiliteit

De Balkan valt ten prooi aan instabiliteit. In Joegoslavie is de desintegratie van de federatie door de presidenten van de zes republieken nog even toegedekt met het plan het volk zelf te laten beslissen over de toekomstige staatsvorm.

Het plan is even mooi als zinloos, omdat de uitslag voorspelbaar en het referendum derhalve overbodig is en omdat geen enkele republiek uiteindelijk boodschap heeft aan de mening van de rest. En terwijl de radeloze presidenten wat tijd winnen (maar tijd waarvoor is niet duidelijk), gaat de onderlinge tegenwerking gewoon verder en moet de federale premier Markovic, de enige die nog federaal denkt en handelt, er serieus rekening mee houden dat de republieken uitgekeken raken op zijn waarschuwingen en hem ten val brengen.

In Albanie hebben de parlementsverkiezingen - de dappere sprong in het diepe van de democratie - een absolute meerderheid voor de communisten opgeleverd, dit tot teleurstelling van de nieuwe oppositie, die prompt een boycot van het parlement afkondigde. Pas wanneer de schuldigen aan het bloedbad van Shkoder zijn aangehouden, wil ze aan het werk van het parlement deelnemen. Het is een weinig glorieus begin van de nieuwe democratie, maar een glorieus begin was na de verkiezingsuitslag al niet meer te verwachten. In de Albanese media is de confrontatie tussen communisten en niet-communisten dan ook voortgezet alsof de campagne nog voortduurt en het volk nog naar de stembus moet.

In Bulgarije wordt weer elke dag betoogd door aanhangers van de Unie van Democratische Krachten (SDS), de voormalige oppositie, die weliswaar sinds december in een coalitieregering met de ex-communisten zit, maar niettemin vindt dat die ex-communisten hervormingen saboteren. Terwijl premier Popov bijna dagelijks roept dat de anti- en de ex-communisten in zijn team heel goed met elkaar overweg kunnen, eist de SDS de ontbinding van het parlement en vervroegde verkiezingen. Die gang naar de stembus zal klaarheid verschaffen in het parlement, want de ex-communisten hebben volgens de jongste peilingen geen aanspraak meer op de absolute meerderheid die ze een jaar geleden verwierven. De SDS is overigens op dit punt zelf verdeeld. Zo hebben vijftig SDS-parlementariers zich uitgesproken voor een boycot van het parlement, de ontbinding ervan en verkiezingen in juni, maar dertig anderen vinden dat het parlement in functie moet blijven.

In Roemenie staat men ook al voor een boycot van het parlement. Voor zowel de oppositiepartijen als de machtige buitenparlementaire oppositie, verenigd in de Burger Alliantie en het Democratisch Anti-Totalitair Forum, zijn de hervormingen van de regering-Roman pseudo-hervormingen en is de recente liberalisering van de prijzen “de hervorming van de lege winkels”. Met de boycot, waartoe in principe al is besloten, moet president Iliescu worden gedwongen het parlement te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Want net als in Bulgarije vindt men ook in Roemenie (en eigenlijk ook in Albanie) dat de samenstelling van het parlement niet of niet langer de werkelijke politieke krachtsverhoudingen weergeeft. Ergo: het regerende Front van Nationale Redding moet het veld ruimen, zijn absolute meerderheid in het parlement ten spijt.

Zo loopt de democratie overal op de Balkan langzaam vast, in etnisch geruzie of in politieke tegenstellingen. Overal wantrouwen democraten de ex-, neo-, alias- of pure communisten, en overal wordt gesteld dat die bij de jongste verkiezingen meer hebben gekregen dan hun recht was.

Het kind van de rekening zijn de hervormingen. Er mag waarheid schuilen in het argument dat verkiezingen anno 1991 heel anders zullen uitvallen dan verkiezingen anno 1990, zoals de peilingen ook uitwijzen. Maar niet minder waar is dat nieuwe verkiezingen, met hun campagne, dringend nodige hervormingen weer danig zullen vertragen, met alle gevolgen vandien voor de toch al heftig aangeslagen economie en de toch al ernstig gedaalde levensstandaard. In Polen, Tsjechoslowakije en Hongarije heeft de kiezer tot op zekere hoogte duidelijkheid verschaft. Daar bestaat bovendien tot op zekere hoogte overeenstemming over de te volgen koers. Op de Balkan bestaat duidelijkheid noch consensus. En zo kon de Balkan wel weer eens het zorgenkind van Europa worden: een uithoek van armoe en ruzie, het deja vu van de jaren negentig.

    • Peter Michielsen