Plan Antillen op te splitsen in twee 'landen' van tafel

DEN HAAG, 16 april - Het plan van minister Hirsch Ballin (Koninkrijkszaken) om de Nederlandse Antillen in twee 'landen' te splitsen wordt op de lange baan geschoven. Dit blijkt uit kanttekeningen van de minister bij een verslag van een bijeenkomst van parlementsleden uit de drie rijksdelen (Antillen, Aruba en Nederland) die in januari van dit jaar is gehouden.

Hirsch Ballin krijgt wel zijn zin met zijn voorstel het Koninkrijksverband te handhaven en van Nederlandse kant niet langer aan te sturen op onafhankelijkheid van de Antillen en Aruba.

Op voorstel van minister Hirsch Ballin stelde Nederland vorig jaar de Antillen en Aruba voor om, als zij dat wensen, deel van het Koninkrijk te blijven uitmaken. Daarmee werd het Nederlandse beleid van tientallen jaren geleidelijk te streven naar onafhankelijkheid van de twee rijksdelen, beeindigd. Het Statuut voor het Koninkrijk zou tot een eigentijdse Gemenebestconstitutie moeten worden omgevormd.

“Een belangrijke verandering” binnen het Koninkrijk noemde minister Hirsch Ballin zijn suggestie om de vijf eilanden in twee 'landen' op te splitsen. Hij wilde een combinatie vormen van Cura(c,)ao met Bonaire en een tweede combinatie van de Bovenwindse eilanden St.

Maarten, St. Eustatius en Saba. Dat zou het beste aansluiten bij de politieke en bestuurlijke praktijk in de Antillen. Op de parlementaire bijeenkomst in januari is zowel van Antilliaanse als van Nederlandse kant scherpe kritiek geuit op dat plan. De Cura(c,)aose parlementariers wijzen die splitsing zelfs ronduit af en wensen een aparte positie voor hun eiland binnen het Koninkrijk, net als Aruba.

Gisteren zou de Commissie voor Antilliaanse en Arubaanse zaken in de Tweede Kamer met de minister overleggen over wat het VVD-Kamerlid mr.

J. Wiebenga “een impasse” noemt. Maar de vergadering werd voor onbepaalde tijd uitgesteld omdat de Partij van de Arbeid meer tijd wil om zich over de stukken te beraden.

Hirsch Ballin erkent in zijn 'kanttekeningen' dat zijn plan is vertraagd en wil alvast een voorschot nemen op wijzigingen in het Koninkrijkstatuut die hij wenselijk acht. Gehoord de kritiek op zijn plan geeft de minister er bij nader inzien de voorkeur aan dat de vijf Antilliaanse eilanden in een verband bij elkaar blijven.

Uit de parlementaire conferentie van januari is het de minister duidelijk geworden dat de Antillen prioriteit geven aan een verniewing van hun staatkundige structuur. Daarom wil Hirsch Ballin nu eerst hulp geven voor verbetering van de bestuursapparaten en het bestuurlijk vermogen op de Antillen.

Vooruitlopend op de omvorming van het Statuut van het Koninkrijk in een Gemenebestconstitutie wil Hirsch Ballin op korte termijn het Statuut op drie punten wijzigen: de datum van 1 januari 1996 voor onafhankelijkheid van Aruba die eerder was overeengekomen moet worden geschrapt; er moet een wettelijke regeling komen voor het 'Solidariteitsfonds' voor de kleine eilanden en er moet een procedure komen voor rijksdelen die op termijn onafhankelijk zouden willen worden.

Met de eerste wijziging komt Hirsch Ballin tegemoet aan Aruba, dat gekozen heeft voor handhaving van de band met het Koninkrijk. Met de twee andere probeert hij de medewerking van Cura(c,)ao binnen te halen. Dit grootste eiland van de Antillen vreest namelijk dat het in lengte van jaren moet opdraaien voor een onevenredig groot deel van de kosten die voor de arme eilandjes Bonaire, St. Eustatius en Saba moeten worden gemaakt. Het Solidariteitsfonds werd in 1985 opgericht en omvat 24 miljoen gulden per jaar. Nederland, de Antillen (vooral Cura(c,)ao) en Aruba zijn de jaarlijkse donoren. Aruba wilde tot nu toe geen vaste bijdrage betalen, maar wenste een beperking tot 1,5 procent van zijn nationaal inkomen. Een wettelijke basis zoals Hirsch Ballin wil, zou voor Cura(c,)ao zekerheid geven.

Nieuwe bepalingen in het Statuut voor het Koninkrijk voor het geval een rijksdeel het Koninkrijksverband wil verlaten lijken niet erg actueel, maar ze komen wel tegemoet aan de principiele wensen van zowel Aruba als Cura(c,)ao. Als ze ooit onafhankelijk willen worden, moeten ze in dat streven niet gedwarsboomd kunnen worden.

Dit jaar wil Hirsch Ballin een 'werkconferentie' met de Antillen en Aruba houden. Zijn plannen kunnen nog stevig doorkruist worden wanneer Cura(c,)ao zou vasthouden aan zijn wens om net als Aruba een 'Status Aparte', ofwel een eigen positie als land binnen het Koninkrijk te verwerven. Daar voelt noch de minister, noch de Tweede Kamer iets voor, want dat zou het compleet uiteenvallen van de Antillen betekenen.

    • Theo Westerwoudt