'Ik kan niet beschrijven wat ik voel. Stel dat dit met uw volk gebeurde'

Het overgrote deel van de in Nederland wonende Koerden heeft een Turks paspoort. Ongeveer zevenhonderd Koerden zijn vluchtelingen uit Irak en vierhonderd zijn afkomstig uit Iran. Hoe beleven zij de gebeurtenissen in het grensgebied van Irak? Vandaag het tweede deel in een reeks Koerdische portretten: Bave Xezal uit Turkije.

ARNHEM, 16 april - De eerste Koerd uit Turkije die in 1980 als vluchteling in Nederland kwam en na vier jaar politiek asiel kreeg, was via Damascus gereisd. Nadat de grond in Turkije de Koerdische strijders te heet onder de voeten was geworden, kwamen ze in Syrie bijeen om te bedenken wat moest worden gedaan voor het bereiken van een zelfstandig Koerdistan.

Ze concludeerden dat internationaal meer begrip voor de Koerdische zaak moest worden gewekt en dat vertegenwoordigers zich daarom in verschillende landen moesten vestigen. De jonge man uit Diyarbakir die tot dan onder het pseudoniem Bave Xezal (vader van Xezal) had geschreven over het belang van Koerdisch patriottisme, vertrok naar Nederland. Hij woont nu als dertigjarige met zijn gezin in Arnhem. Hij leeft van een uitkering en besteedt al zijn tijd aan de zaak van de Koerden.

Xezals Nederlands heeft sinds 1980 nog niet het niveau bereikt dat hij zonder tolk uit de voeten kan. Hij heeft voor het leren van Nederlands geen tijd gehad, vertelt hij, omdat hij altijd gericht is geweest op vertrek naar Koerdistan. Solidariteit voor Koerdistan heeft hij in Nederland dan ook voornamelijk onder Koerden geworven.

“Ik volg intensief wat in Irak gebeurt. Het maakt grote indruk op mij. De vraag voor alle Koerden is nu hoe het verder moet. Wij hebben in Turkije de EG-landen voor imperialisten uitgemaakt en hoeven vanuit die hoek niet op steun te rekenen. De Koerden in Irak zijn met militaire kracht voor hun rechten opgekomen, wat ook geen oplossing heeft gebracht.”

Bave Xezal is somber. Zijn werkelijke naam wil hij, evenals zijn foto, niet in de krant, omdat hij dan moeilijkheden vreest voor zijn familie in Turkije. Alleen zijn dochtertje mag worden gefotografeerd. Hijzelf is sinds zijn vertrek nooit meer teruggeweest in Turkije. Zijn vrouw bezoekt samen met de kinderen wel regelmatig de familie in dat land.

Xezal heeft al vaker vastgesteld dat de zaken anders gingen dan hij en zijn vrienden verwachtten. In de jaren '70 rekende hij op een spoedige revolutie in Turkije en een snelle realisering van een zelfstandig Koerdistan. Het is allemaal anders verlopen. De Koerden in Irak praten een heel ander dialect dan de Turkse Koerden. Velen uit Turkije en Irak verstaan elkaar geheel niet. Xezal, die alle vier de dialecten spreekt, heeft zich ingezet om de verschillen tussen Koerden te overbruggen.

Bij het zien van televisiebeelden van Koerdische vluchtelingen raakt Xezal zeer geemotioneerd. “Dit is volkerenmoord. Ik kan niet met woorden beschrijven wat ik voel. Stel u voor dat dit met uw volk gebeurt. Maar ik word ook vaak kwaad op de internationale gemeenschap.

Soms word ik zo kwaad dat ik hard ga lachen. Het kleine Koeweit is een groot probleem, maar de Koerden laat men uitsterven.''

Xezal beschouwt de Koerden als een grote familie, ondanks de uiteenlopende taal- en kledingtradities die ze in verschillende landen hebben. Hij ergert zich aan de beperkte hulp die Koerdische Turken aan Koerdische Irakezen kunnen geven, omdat volgens hem Turkse militairen het contact met de vluchtelingen belemmeren.

Als Xezal niet naar het laatste nieuws over de Koerden luistert, denkt hij vooral over de vraag hoe het nu verder moet. Hij voorspelt dat Koerden bij hun streven naar autonomie hun gevoel voor realiteit kwijtraken als zij geen reden meer hebben tot hoop. Nu de Koerden zelf verslagen zijn, is zijn enige hoop op een oplossing een verandering van de internationale politiek. Hij voorspelt dat als de internationale politiek geen veranderingen in het Midden-Oosten toestaat, dit een struikelblok blijft voor de Koerden. En hij voorspelt ook grote problemen als wordt getracht de zaak van de Koerden in de doofpot te stoppen.

***