Egmond

Van het grote kasteel Egmond met zijn woonburcht, voorburcht, kapel, grachten, bruggen, poorten, stallen en keukengebouw zijn inderdaad, zoals onlangs in deze krant werd geschreven, vrijwel alleen de fundamenten nog over. Die zijn overigens in goede staat; maar het is waar dat restauratie hier neerkomt op de bouw van een gloednieuw kasteel. Waarom is nieuwbouw wenselijk?

Er is nauwelijks principieel verschil tussen de renovatie van nog bestaande bouwwerken en de herbouw van wat verloren ging. Die renovatie maakt doorgaans gebruik van de modernste technische middelen, ook van moderne materialen zoals staal, betonkernen en nieuwe soorten baksteen, waardoor alleen de buitenkant een authentiek aanzicht behoudt. Anderzijds is van menig verdwenen bouwwerk meer dan voldoende bekend om het in zijn oude vorm te kunnen herbouwen. De grens tussen de vaststelling dat een gebouw een interessante ruine is en die, dat het voorgoed geruineerd is, valt niet te trekken.

In de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog is er om (locaal-) patriottische redenen onderscheid gemaakt tussen gewone ruines en zulke die, als zij niet door nieuwbouw werden heropgericht, een treurig gat zouden laten op de plek waar het hart van een stad, een landschap, of een land moest kloppen. Het meest in het oog lopend zijn deze reconstructies uiteraard in Duitsland, waar in 1945 hele stadscentra met de grond waren gelijkgemaakt.

De nieuw-antieke 'decors' die daar na het Wirtschaftswunder zijn verrezen mogen in hun huidige stadium nog griezelig gaaf en onecht aandoen, het is zeer de vraag of er ooit een aanvaardbaar alternatief voor heeft bestaan. Ook in Nederland zijn er zulke reconstructies.

Kasteel Doorwerth, nabij mijn verder door de nieuwbouw bedorven geboortestad Arnhem, is er een van.

Sommige kastelen, zoals het Muiderslot en het slot Loevestein, hebben een uitzonderlijke rol gespeeld in de vaderlandse geschiedenis. Zou het Muiderslot in geval van vernietiging niet worden herbouwd, of de Ridderzaal in Den Haag? Het kasteel van Egmond De Hoef heeft wat dit betreft wel bijzondere waarde. Niemand hier te lande ontkent dat onze Noordnederlandse staatsvorming is uitgegaan van Holland; dat Holland van het begin in 1572 af het centrum was. Evenmin kan worden ontkend, dat het graafschap Holland is ontstaan uit Kennemerland en dat de vorming van dit graafschap in de tiende eeuw is uitgegaan van Dirk van Egmond. En staat de naam Egmond niet ook voor een onzer Nederlandse martelaren in de Opstand tegen vorstentirannie en geloofsvervolging?

En is deze naam niet in de hele wereld onvergankelijk geworden door de werken die Goethe en Beethoven aan deze 'Egmont' hebben gewijd? Er is tijdens de algemene Europese grensvervaging geen welsprekender geste te bedenken dan de wederoprichting van het kasteel op de plek waar de Nederlandse geschiedenis is begonnen. Dit gebaar zal onze eigen kinderen, maar ook de Europese en wereldburgers leren dat er altijd een Nederland zal zijn; een land waar persoonlijke vrijheid hoger staat aangeschreven dan overal elders op aarde.