Delegatie: Balten moeten onderhandelen

MOSKOU, 16 april - De parlementaire delegatie die zich in de Baltische Staten en Moskou op de hoogte heeft gesteld van het streven naar onafhankelijkheid van Estland, Letland en Litouwen, is minder bevreesd dat dit zal leiden tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie dan voor de reis het geval was. De delegatie vindt wel dat het zelfbeschikkingsrecht verkregen moet worden door middel van onderhandelingen.

Dit was de conclusie van de voorzitter van de delegatie, het PvdA-Kamerlid Van Traa, gisteren in Moskou aan het eind van de rondreis. Van Traa zei dat de gesprekken in Moskou met twee leden van de commissie buitenland van de Opperste Sovjet en ambtenaren van het ministerie van buitenlandse zaken de delegatie positief hadden gestemd, omdat daaruit was gebleken dat Moskou geen veto's op het onderhandelingsproces tussen de Baltische Staten en de Sovjet-Unie legt.

Volgens het PvdA-Kamerlid beschouwt Moskou de huidige gesprekken met de Baltische Staten wel degelijk als onderhandelingen. De Balten zelf vinden dat Moskou hun de indruk geeft dat het slechts om voorbereidende gesprekken gaat voor mogelijke echte onderhandelingen.

Van Traa zei dat de acht Kamerleden er na de reis sterker van doordrongen zijn geraakt hoe hevig het streven naar onafhankelijkheid is bij de Balten. Met uitzondering van het D66-Kamerlid Eisma vinden de Kamerleden dat Estland, Letland en Litouwen gesteund moeten worden in hun streven daadwerkelijk onafhankelijk te worden van Moskou. Eisma heeft grote reserves over volledige onafhankelijkheid. Hij vreest een grote instabiliteit in Oost- Europa als de Sovjet-Unie uit elkaar zou vallen in republieken. Daarom is het D66-Kamerlid voorstander van een confederatie van de huidige Sovjet-Republieken.

De delegatie vindt dat het Westen de Balten kan steunen in hun onafhankelijkheidsstreven door de Baltische kwestie te internationaliseren. Volgens Van Traa zal de delegatie erop aandringen dat Nederland de tweede helft van dit jaar het voorzitterschap van de EG gebruikt om de Gemeenschap een verklaring te laten tekenen met de Baltische Staten waarin staat dat zij op termijn officieel zullen worden erkend. De delegatie vindt ook dat de Baltische kwestie in de Confederatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) en de Raad voor Europa aan de orde moet komen.

Volgens Van Traa is het stopzetten van economische en technische hulp van de EG aan de Sovjet-Unie een goede stok achter de deur bij het onderhandelingsproces. Het CDA-Kamerlid De Kok voegde daaraan toe dat door de slechte economische situatie het een gunstige tijd is voor de Balten om naar onafhankelijkheid te streven. Volgens De Kok vonden de gesprekspartners in Moskou dat de EG in januari met het tijdelijk stopzetten van de hulp overgereageerd had op de gewelddadigheden in Letland en Litouwen. Volgens Moskou zou dat extremistische elementen een kans hebben gegeven, aldus De Kok. Volgens de delegatieleider Van Traa konden de Moskouse gesprekspartners niet zeggen wie die extremistische krachten dan wel waren. Volgens hem werden daar in ieder geval niet de gekozen regeringen in de Baltische Staten mee bedoeld.

De delegatie denkt dat de EG een rol zou kunnen spelen bij de boedelscheiding tussen de Baltische Staten en de Sovjet-Unie. In Moskou is de delegatie gebleken dat de compensatie die de Sovjet-Unie eist voor het uittreden een zwaar punt is. Bij de eigendomsoverdracht van Sovjet-fabrieken zou de EG volgens Van Traa het bereiken van een compromis kunnen bevorderen.

foto: De Kamerdelegatie die de afgelopen week de drie Baltische staten bezocht is niet bevreesd voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie als Letland, Estland en Litouwen onafhankelijk worden. Op de foto het PvdA-Kamerlid en voorzitter van de delegatie M. van Traa in Estland.

(Foto NRC Handelsblad- Vincent Mentzel)