Restauratie doeken Van Gogh gaat maanden duren

AMSTERDAM, 15 april - Een van de schilderijen van Van Gogh die bij de roof uit het Van Gogh-museum in Amsterdam gisteren ernstig is beschadigd, Korenveld met kraaien uit 1890, is waarschijnlijk het laatste schilderij dat Van Gogh voor zijn dood schilderde. De restauratie van dit doek, met de twee andere beschadigde doeken, het Stilleven met bijbel (1885) en het Stilleven met citroenen, peren en druiven (1887) kan maanden gaan duren, aldus de directeur R. de Leeuw van het museum. Het museum wil de restauraties in eigen huis uitvoeren.

Of het Korenveld werkelijk Van Goghs laatste schilderij is, is niet bekend, maar dat het in zijn laatste levensweken geschilderd is, daarover bestaat geen twijfel. In een hotelletje in Auvers-sur-Oise schilderde Van Gogh een hele reeks korenvelden, waarvan die met de kraaien als de meest onheilszwangere en meest uitdrukkingsvolle wordt beschouwd. Het schilderij wordt in verband gebracht met de sombere brieven die hij in zijn laatste levensdagen schreef.

Hij schreef aan zijn broer Theo over 'enorme uitgestrekte korenvelden onder woeste luchten', en dat hij zich niet geschaamd had 'om te proberen er triestheid, extreme eenzaamheid in uit te drukken'.

In de catalogus bij de grote Van Gogh-expositie vorig jaar in het Van Gogh-museum, stellen de auteurs dat Van Goghs somberheid in die brieven niet al te gemakkelijk als voorbode van een nieuwe aanval van depressie mag worden opgevat. Het kan ook zijn dat Van Gogh zich bezwaard voelde omdat hij zijn broer, die hem onderhield, tot financiele last was, en bang was voor een penibele financiele situatie omdat zijn broer zijn baan bij een kunsthandel wilde opgeven. Hoe het ook zij: Van Gogh pleegde op 27 juli 1890 zelfmoord.

Het tweede beschadigde schilderij, Stilleven met open bijbel, kandelaar en roman wordt in verband gebracht met het overlijden van Vincent's vader. Men neemt aan dat de afgebeelde bijbel de bijbel van zijn vader is. Naast de zware, bijna alles verpletterende bijbel, die de wereld van zijn vader, de dominee, symboliseert, ligt een stukgelezen roman, La Joie de Vivre van Zola, die juist verschenen was en die Vincents wereld moet symboliseren.

Het derde beschadigde schilderij, Stilleven met citroenen, peren en druiven wordt gezien als een belangrijk schilderij in Van Goghs stijlontwikkeling. In een reeks stillevens experimenteert Van Gogh in Parijs in de zomer van 1887 met een schilderstijl waarbij hij steeds feller en losser arceringen plaatst in vrijwel uitsluitend primaire kleuren. Het feit dat Van Gogh dit stilleven met citroenen opdroeg aan zijn broer Theo, is aanleiding voor zijn biograaf Jan Hulsker om aan te nemen dat hij dit als een van zijn meest geslaagde doeken beschouwde.

Nauwelijks of helemaal niet beschadigd zijn de resterende zeventien gestolen en terruggevonden werken: Kerkje te Nuenen, Aardappeleters, Mand met appels, Een paar schoenen, Orian, Zelfportret als schilder, Leren klompen, De brug van Langlois, Bloeiende perzikbomen, Slaapkamer van Vincent in Arles, De zaaier, Stilleven met zonnebloemen, Korenveld met maaier, Takken met amandelbloesem, Stilleven met irissen, Veld met bloemen; Het chateau d'Auvers en Boomwortels.

Directeur E.J. van Straaten van het rijksmuseum Kroller-Muller, waar in 1988 drie Van Goghs werden gestolen (die later deels beschadigd terug zijn gevonden), verwacht dat het door deze enorme diefstal uit het Van Gogh-museum aanzienlijk moeilijker wordt bruiklenen te krijgen. In 1988 werd ook een Van Gogh uit het Stedelijk Museum Amsterdam gestolen en vorig jaar werden drie Van Goghs uit het Noord-Brabants Museum in Den Bosch gestolen.