President van Georgiekrijgt veel volmachten

MOSKOU, 15 april - Georgie is gisteren, enkele dagen nadat het zijn onafhankelijkheid uitriep, de eerste Sovjet-republiek geworden met een almachtige president.

Het parlement van Georgie heeft gisteren de grondwet gewijzigd door de functie van president van de republiek te scheppen en heeft zijn voorzitter, Zviad Gamsachoerdia, de leider van de radikaal-nationalistische beweging die het land domineert, in die functie gekozen. Gamsachoerdia kreeg tevens bijna onbeperkte volmachten. Verder bepaalde het parlement dat de bevolking Gamsachoerdia op 26 mei rechtstreeks tot president kan kiezen.

Vergeleken bij de bevoegdheden die Gamsachoerdia gisteren in eigen land heeft gekregen, verbleekt de macht van de Russische leider Boris Jeltsin en van Sovjet-president Michail Gorbatsjov van de Unie.

Gamsachoerdia, die zegt Georgie naar een naar Westers model gevormde democratie te willen leiden en wiens grote voorbeeld Abraham Lincoln is, mag op eigen gezag de regering ontslaan en benoemen. Hij kan het parlement ontbinden en gemeentebesturen onder militair commando plaatsen en heeft bovendien ook het recht om zelfstandig de oorlog te verklaren of de staat van beleg af te kondigen. Het parlement kan hem alleen in geval van “landverraad” met driekwart van de stemmen afzetten.

Deze trend naar vergaande centralisatie en ongecontroleerde macht tekende zich al langer af. In de republiek, waar de Georgische meerderheid kampt met het onafhankelijkheidstreven van etnische minderheden als de Osseten, Abchazen en Adzjaren, heeft het parlement al eerder de plaatselijke democratie aan banden gelegd. Via een systeem van prefecten wil de centrale macht in Tbilisi greep houden op het regio.

Volgens Gamsachoerdia was deze beslissing nodig, omdat de “situatie verslechtert”. “Georgie is in gevaar”, aldus de president die vorig najaar de verkiezingen met een overweldigende meerderheid won omdat hij, anders dan de andere nationalistische partijen, consequent het volk op de straat mobiliseerde.

Gamsachoerdia doelde daarbij met name op de toestand in Zuid-Ossetie. De bewoners daar willen zich, bang door Georgische overheersing, afscheiden en bij de Russische republiek voegen.

Georgische milities proberen sinds vier maanden de orde te handhaven, met name in de provinciehoofdstad Tschinvali. Daar zijn inmiddels tientallen doden gevallen. Sinds vorige week hebben troepen van het ministerie van binnenlandse zaken in Moskou geprobeerd langzaam terrein terug te winnen op de gewapende groepen van Osseten en Georgiers. Deze speciale eenheden ('spetsnats') staan onder direct bevel van minister van binnenlandse zaken Gromov, die vorige week op inspectie in de regio is geweest. Gamsachoerdia beschuldigt hem ervan dat hij er op uit is de Osseten te bewapen om om die manier een burgeroorlog te ontketenen en het onafhankelijke Georgie op de knieen te krijgen.