Het aanstekelijke succes van milieuvriendelijke bacterien; 'We kunnen als milieu-onderneming niet aanrommelen'

BALK, 13 APRIL. In een hoek van zijn directiekamer staan de diverse trofeeen waarmee algemeen directeur Jos H.J. Paques van Paques Milieutechniek BV in het Friese Balk - een van de toonaangevende bedrijven op het gebied van zuiveringsprocessen - werd beloond: de milieuprijs 1987, de DSM milieutechnologie prijs 1989, een eervolle vermelding in 1988 voor de milieuprijs voor de industrie en natuurlijk het beeldje dat bij de prijs 'Manager van het Jaar 1990' hoort.

Paques haalt zijn schouders op als hij zegt: “Ach, ik ben niet zo schijnwerperachtig”. Hij blijft opvallend bescheiden en uiterst nuchter onder de 'successtory' van zijn bedrijf. “Ik ben hier al 25 jaar mee bezig. Het is hetzelfde wanneer je een huis bouwt. Als het er eenmaal staat zegt iemand tegen je: wat een prachtig huis, heb jij dat gebouwd? Maar jij bent er al die tijd mee bezig geweest en erin gegroeid”.

Paques staat aan het hoofd van een van de snelst groeiende bedrijven in de milieusector. De onderneming (110 medewerkers) exporteert de door haar ontworpen proces-installaties naar Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Taiwan, Japan en Australie. De jaaromzet zal in twee jaar nagenoeg verdubbelen. In 1989 bedroeg die 20 miljoen gulden, het jaar daarop 28 miljoen en in 1991 zal de omzet naar verwachting op 37 miljoen bedragen. In 1989 bedroeg de winst 2 miljoen.

Jos Paques verwacht dat de omzet de komende jaren zal blijven stijgen. Hij streeft naar een mondiale, gedifferentieerde milieu-onderneming.

De eerste stappen daarvoor zijn al gezet. Vorig jaar maart opende Paques een kantoor in Philadelphia en binnen twee jaar wil de directeur een vooruitgeschoven post hebben in het Verre Oosten, waarschijnlijk Taiwan. Het succes verklaart Paques door de geintegreerde toepassing van biotechnologie, werktuigbouwkunde en elektrotechniek in zijn bedrijf. “We hebben hier verschillende werelden onder een dak. Ontwerpers praten met constructeurs. Samen streven ze naar het beste.”

De geboren Sneker is een self made man. Na zijn MULO-opleiding ging hij eind jaren zestig in het eenmansbedrijf van zijn vader werken, die opslagsilo's produceerde. “Als mensen nu vragen wat mijn strategie toen was zeg ik: die hadden we niet. Het was hard werken en overleven.” Het bedrijf groeide snel. Silo's voor opslag van gras of mais waren gewild in de jaren zeventig waarin de landbouw floreerde.

Eind jaren zeventig ging Paques zich meer richten op, zoals hij het omschrijft 'technology driven business'. “Als je in Nederland succes wilt hebben moet je het zoeken in kwaliteit en innovatie”, zegt hij stellig. “Je moet vooraan lopen in de optocht”. Energie was in de periode na de oliecrisis een hot item. Paques ontwikkelde een revolutionair proces waarbij mest deels kon worden omgezet in biogas.

De agrariers vormden zijn afnemers. Maar het zakelijk succes bleef beperkt. Biogas-installaties vergden een forse investering en een nadeel ervan was dat het gas niet kon worden opgeslagen.

Paques veranderde van koers. De zorg voor 'het milieu' stond begin jaren tachtig hoog op de politieke agenda. Hij ging zich toeleggen op de milieu-biotechnologie. “Met behulp van biologische processen blijk je het milieuprobleem op een fantastische manier te kunnen oplossen”, vertelt Paques.

Zo ontstond de Biopaq-installatie die de organische stoffen van verontreinigd afvalwater door bacterien afbreekt. Dit gebeurt, en dat was nieuw indertijd, zonder toevoeging van zuurstof. “Op een anaerobe manier wordt in een gesloten 'cirkel' vervuild afvalwater 'gerecycled'

tot biogas. Het afvalwater is voor 70 tot 95 procent geheel gezuiverd”, legt Paques uit. “Omdat in ons proces geen zuurstof wordt toegevoegd, ontstaat er een verrottingsproces, dat normaal ook in de natuur optreedt. Wij doen niets anders dan dat proces versnellen. Een papierfabriek kan met de reststof biogas op die manier vijf procent van zijn totale energieverbruik uit het eigen afvalwater terugwinnen.”

De Biopaq-installaties, waarvan er in de hele wereld tachtig in bedrijf zijn, vormen al bijna tien jaar de belangrijkste drager van het succes van Paques BV. De anaerobe zuiveringstechniek wordt vooral toegepast in de voedingsmiddelen- en pulpindustrie, maar inmiddels op beperkte schaal ook in de chemische- en farmaceutische industrie.

Directeur Paques verwacht echter dat de nieuwste vinding, de 'zwavelkringloop', internationaal even hoge ogen zal gooien. Dit biotechnologisch proces, waaraan vier jaar is gewerkt, zet het giftige waterstofsulfide, dat tijdens het anaerobe zuiveringsproces van sulfaathoudend water ontstaat, om in de basisgrondstof zwavel. Een groot chemisch concern heeft na enkele maanden testen een ontwerp- en bouwopdracht van ruim zestien miljoen geplaatst. “Het bedrijf dat zwavel gebruikt in het industriele proces krijgt dus als afvalstof dezelfde waardevolle basisgrondstof terug”, verklaart Paques. “Dat is goedkoop en bovendien wordt het milieu niet belast.”

Een van de grootste uitdagingen van Paques BV is de aanpak van een biologische verwerking van het groente- fruit- en tuinafval, dat voor het merendeel verantwoordelijk is voor de grote berg huishoudelijk afval. “We hebben ideeen en werken er hard aan”, is het enige wat hij erover kwijt wil. “Het moet eerst zover zijn. Er wordt zo veel geschreeuwd en een schreeuwer wil ik niet zijn.”

In Oost-Europa moet een nieuwe markt liggen, maar Paques vindt het alleen aantrekkelijk om het voormalige Oostblok als klant te hebben wanneer de industrie daar efficienter gaat draaien. “We kunnen als milieuonderneming niet aanrommelen. Als daar een pulpfabriek staat met een rendement van vijftig procent is het niet zinvol daar een procesinstallatie neer te zetten. Want dat betekent dat, wanneer je er een boom instopt, er een halve uitkomt en de andere helft als afval in het riool terecht komt. Het lijkt me dan beter om een nieuwe fabriek te bouwen met een groter rendement.”

Een bijkomend voordeel van het werken met 'milieuvriendelijke' processen is dat Paques weinig problemen heeft met het aantrekken van goed geschoold personeel. “We hebben hier nu vijftien technologen en 35 HBO'ers en HTS'ers die de ontwerpen uitvoeren. Jonge mensen kunnen hun idealen, iets doen aan een schoner milieu, realiseren. In de laboratoria worden de meest fantastische dingen ontwikkeld, maar het gebeurt zelden dat ze worden toegepast in de industrie. Hier kan dat wel.”