Bijna alle gevangenen in Turkije komen vrij

ATHENE, 13 april - Turkije laat bijna al zijn gevangenen vrij: de zeshonderd gevangenissen in Turkije zullen als gevolg van de gisteren door het Turkse parlement besloten vrijlatingen zo massaal leegstromen dat ze ter verbetering een grote opknapbeurt kunnen krijgen.

Daags voor het Suikerfeest, het driedaagse familiefeest dat volgt op de vastenmaand Ramadan, nam het Turkse parlement in een dertien uur durende zitting bij acclamatie een pakket democratiserende wetten aan die mede voorzien in strafopschorting voor een groot aantal gevangenen. Van de 46.000 kunnen er 43.000 vrijkomen. Onder hen zijn drieduizend politieke “gewetensgevangenen”, die “opiniedelicten”

hebben gepleegd. Voor de criminelen is de vrijlating voorwaardelijk; officieel gaat het niet om een amnestie.

Van de 270 ter dood veroordeelden, zowel politiek gemotiveerden als criminelen, die vaak al jaren wachten op de bekrachtiging van hun vonnis door het parlement, zal de straf worden omgezet in langdurige hechtenis.

Van de politieke gevangenen blijven gedetineerd diegenen die zich aan geweld zouden hebben schuldig gemaakt. De drieduizend gevangenen die wel vrijkomen zijn allen veroordeeld op grond van de artikelen 141, 142 en 163 van het Wetboek van strafrecht, die zware straffen stellen op het propaganderen van communisme (“het ijveren voor de heerschappij van een klasse over de andere”) of fundamentalisme (“de ondermijning van het seculaire karakter van de republiek”).

Deze artikelen, benevens artikel 140 dat een minimumstraf van vijf jaar stelt op “ondermijning van Turkijes reputatie in het buitenland”, zullen volgens het jongste parlementsbesluit buiten werking worden gesteld. In een moeite door werd ook de in januari door de regering in het vooruitzicht gestelde wet op de vrijlating van het onderling gesproken en gezongen (niet: geschreven of uitgezonden) Koerdisch aangenomen.

Pag. 4:

Bijna alle gevangenen in Turkije op vrije voeten

Hiertegen bestonden binnen de fractie van de regerende Moederlandpartij en bij minister van justitie Sungurlu grote bezwaren.

De onvermoeibare president Ozal toog donderdag zelf naar het parlement om hen op andere gedachten te brengen.

Tenslotte zullen 15.000 Turken in het buitenland, meest schrijvers en andere kunstenaars en intellectuelen, het staatsburgerschap kunnen terugkrijgen dat hen was ontnomen. De bedoeling is om de sporen die de generaalsdictatuur tussen 1980 en 1983 heeft achtergelaten - waaronder het verbod van het spreken van minderheidstalen, dat overigens voornamelijk theorie bleef - zoveel mogelijk uit te wissen. Verwacht wordt dat nu ook het paspoortenbeleid zal worden versoepeld. Rond 200.000 Turken konden geen paspoort krijgen.

Naar schatting 95 procent van alle politieke gevangenen in Turkije die geen geweld hebben begruikt zal gedurende de komende feestdagen vrijkomen. De maatregel geldt voorlopig nog niet voor diegenen die zijn veroordeeld op grond van art. 125 (opwekking tot separatisme) en art. 146 (misdaden tegen de staat). Zo zal de bekende Turkse Koerdenspecialist Ismail Besikci, die weer eens vast zit vanwege publikaties, wellicht nog gedetineerd blijven, evenals een aantal Koerdische publicisten.

Vrij komen ook de 52 journalisten en andere publicisten die - soms al sinds 1980 - gevangen zitten op grond van de wetsartikelen die het propageren van communisme of fundamentalisme strafbaar stellen, de artikelen 141, 142 en 163. Sommigen hadden hechtenis van honderden jaren gekregen omdat elke publikatie afzonderlijk met 7,5 jaar werd bestraft. Zulke straffen werden dan teruggebracht tot 36 jaar.

“Recordhouder” Veli Yilmaz (724,5 jaar) komt vandaag vrij uit de gevangenis van Bartin aan de Zwarte Zee, evenals zijn celgenoot Hosman Tash, die met een Nederlandse is verloofd.

Over afschaffing van de ook buiten Turkije berucht geworden artikelen 141, 142 en 163, waarvan de eerste twee bijna letterlijk zijn overgenomen uit het wetboek van strafrecht van het fascistische Italie, werd al jaren gedelibereerd. Zij stuitte elke keer af op onwil van het ministerie van justitie, en op het argument dat eerst de grondwet zou moeten worden gewijzigd. Ook deze stelt namelijk, in artikel 14, dat burgerlijke vrijheden niet mogen worden misbruikt voor het nastreven van hegemonie van een klasse over anderen. Dit argument lijkt nu echter te zijn gepareerd.