BALTICUM

Lege sokkels. Een reis naar Riga door Jan Paul Hinrichs 62 blz., Plantage-G & S 1991, f 19,90 ISBN 90 73023 15 7

Dit kleine, sympathieke boekje behelst een reisverslag door Letland en aanpalende streken, geschreven door iemand die in opdracht van de Leidse Universiteitsbibliotheek Letse boeken op de kop komt tikken.

Bijna zonder enig commentaar, of enige uiteenzetting over heden of verleden van de Baltische staten, welhaast droog beschrijft Hinrichs zijn ontmoetingen, de gedragingen van de Letten en anderen die hij tegenkomt. Boeiende details - zoals de enkele malen beschreven latrinestank - schuwt hij daarbij niet.

Het verslag is in een beknopte zakelijke stijl geschreven en verveelt niet, maar toch vraag je je op den duur af of een lezer die niets of zeer weinig weet over de Baltische staten zal begrijpen wat het fascinerende is aan de beschrijvingen. De auteur laat ook nergens iets los over zijn eigen meningen of emoties ten aanzien van de vrije Letten, hij beschrijft slechts op distantie, en met grote verwondering, waarvan nauwelijks blijkt of het ook bewondering is.

Deels is dit vermoedelijk te wijten aan de tijd van zijn bezoek. Hij bezocht in Riga het Huis van de pers, kennelijk voordat dit door de 'Zwarte Baretten', Moskou's intimidatie-troepen in de Baltische landen, in bezit werd genomen en alle onafhankelijkheidsgezinde bladen en journalisten eruit gegooid. De tweede Letse onafhankelijkheid was nog in zijn wittebroodsweken, toen onze Nederlandse bezoeker tegen wil en dank op scholen lezingen moest houden. Het geweld zou nog komen.

Hinrichs begint zijn boek met een citaat uit 1940 van de Russische schrijver Ivan Boenin: ''Het is nog maar kort geleden dat ik ze zag met al hun nationale trots, hun presidenten, hun 'bloei', enzovoort.

Ruim twintig jaar hebben ze met dit alles wat gespeeld - en nu is het alsof het er allemaal nooit geweest is!'' Sindsdien zijn de Letten en hun buren aangepakt met de meest drastische geweldsmiddelen die de geschiedenis kent: liquidatie van hun intelligentsia en elites, grootscheepse deportaties etcetera. Maar nu, bij de eerstvolgende gelegenheid, zijn ze er weer met de vanzelfsprekende trots en zelfverzekerdheid die Hinrichs zo mooi beschrijft. Alsof er niets gebeurd is - misschien is ieder commentaar dan inderdaad overbodig.