rec

Schubert Fierrabras o.l.v. Claudio Abbado: DG 427 341-2 (2 cd's). Schubert complete songs nr 7 door Elly Ameling en Graham Johnson: Hyperion CDJ33007.

Anner Bijlsma Anner Bijlsma: Celloconcerten van Joseph Haydn en Anton Kraft (harmonia mundi, RD 77757).

Lenny Kravitz Lenny Kravitz - Mama Said; Virgin VUS31.

The Watchman The Watchman - The Watchman; Hannibal HNCD 1362.

Schubert Het vocale oeuvre van Schubert is overweldigend: meer dan 600 liederen en 21 muziekdramatische werken. Beroemd is Schubert als liedcomponist, maar met de - vaak ook onvoltooid gebleven - opera's lukte het niet erg: ook Fierrabras, Schuberts laatste poging op zesentwintigjarige leeftijd, de periode waarin ook de liederencyclus Die schone Mullerin ontstond, bleef onuitgevoerd. Net zoals naast de cycli en een aantal zeer geliefde evergreens verreweg de meeste Schubertliederen onbekend terrein zijn, zo wordt ook de eigenzinnigheid van Schuberts operawerk miskend. Volgens Schubertkenner Alfred Einstein was Fierrabras zelfs 'zijn laagste dieptepunt', enerzijds te tijdgebonden, anderzijds te modern. Zo is er slechts een echte aria in een kooropera met veel ensembles, recitatieven en gesproken dialogen, deels met orkestbegeleiding: het in de praktijk zelden gehoorde originele 'melodrama'.

Fierrabras - zoiets als 'dapper te wapen' - is een romantisch-heroische opera op een libretto van Josef Kupelwieser over een Moorse ridder ten tijde van Karel de Grote: een verstrengeling van oorlog, overwinning en twee liefdesverhalen. Juist het niet zo typisch Schubertiaanse karakter van veel muziek maakt Fierrabras zo opmerkelijk: luister bij voorbeeld eens naar de pure archaiserende eenvoud van het duet Der Abend sinkt auf stiller Flur. In andere delen (zoals het ensemble nr. 4) kan men alvast wat van de toekomstige Wagner (Lohengrin, Tannhauser, Meistersinger) horen!

Het is vanwege die stilistische varieteit een spannend avontuur om te luisteren naar de vaak dramatisch-opwindende en robuust-flitsende live-opname van een enscenering uit 1988, in Wenen geregisseerd door Ruth Berghaus en gedirigeerd door Claudio Abbado. Er wordt uitstekend gezongen door o.a. Robert Holl (Karel de Grote), Karita Mattila (Emma - hoe mooi in Bald tonet der Reigen!), Thomas Hampson, Josef Protschka (Fierrabras) en Cheryl Studer (Florinda) : haar aria Die Brust gebeugt von Sorgen is een uniek Schubert-'lied' met orkestbegeleiding.

Op het label Hyperion is pianist Graham Johnson begonnen met een volledige opname van de liederen van Schubert, die in 1997 - tweehonderd jaar na zijn geboortejaar - compleet moet zijn. Tal van voortreffelijke zangers leveren bijdragen: Janet Baker, Stephen Varcoe, Ann Murray, Philip Langridge, Elizabeth Connell en Anthony Rolfe Johnson. Op de zevende cd zingt Elly Ameling een prachtig gekozen recital met 24 liederen uit het verbazingwekkende jaar 1815, waarin de achttienjarige Schubert met 150 liederen al ongeveer een kwart van zijn liederenoeuvre schreef.

Op de plaat zijn de liederen vrijwel chronologisch gerangschikt: van Minona (8 febr.) tot Kennst du das Land (23 okt.), nog gevolgd door twee versies van Nur wer die Sehnsucht kennt (beide van 18 okt.). Elly Ameling bewijst zich hier opnieuw als de conscientieuze dienares van de liedkunst: het is werkelijk een wonder wat zij hier met enorme ervaring en geraffineerde stemschoonheid etaleert aan ingetogen uitbeeldingskracht. Is het toeval dat het mij meest treffende lied Von Ida - met met aan het eind van elke strofe een onwaarschijnlijk prachtig gezongen slotregel - precies in het midden staat van deze heerlijke plaat?

Fierrabras o.l.v. Claudio Abbado: DG 427 341-2 (2 cd's). Schubert complete songs nr 7 door Elly Ameling en Graham Johnson: Hyperion CDJ33007.

KASPER JANSEN

Anner Bijlsma Wie schreef het Celloconcert in D-gr. van Joseph Haydn? Was het Haydn zelf, of was het zijn compositieleerling, de cellist Anton Kraft?

Jarenlang dacht iedereen dat Kraft het schreef. Zo stond het in een vroeg negentiende-eeuws lexicon en bovendien waren de melodieen niet erg Haydn-achtig vormgegeven. Toen men echter na de Tweede Wereldoorlog in de kelder van de Oostenrijkse Nationalbibliothek een door Haydn persoonlijk ondertekend en gedateerd (1763) handschrift vond, lag het antwoord voor de hand.

Cellist Anner Bijlsma is nog steeds niet geheel overtuigd, zoals blijkt uit een cd waarop dit concert is opgenomen. Bijlsma suggereert (muzikaal in de beweeglijke, door hemzelf geschreven cadens en in woorden in een korte toelichting) dat het werk ontstond in een tijd dat Haydn zozeer onder de indruk was van het fantasierijke cellospel van zijn leerling Kraft, dat hij enkele van diens melodieen gebruikte als basis voor een nieuw celloconcert.

Het uiteindelijke oordeel laat Bijlsma over aan de luisteraar. Die krijgt daartoe alle kans, want behalve het concert in D-groot staan op deze cd ook Haydns eerste Celloconcert en het Celloconcert in C-gr.

van Anton Kraft. Bijlsma heeft een wat stugge manier van spelen, maar daarmee laat hij die typisch weerbarstige klank van de cello, en de aantrekkingskracht ervan voor veel componisten, goed tot zijn recht komen. Af en toe heeft Bijlsma problemen met de intonatie, maar misschien ligt dat aan het instrument (een Gofriller uit 1695). Het Canadese Tafelmusik Orchestra begeleidt onder leiding van Jean Lamon vakkundig, al is het geluid af en toe wel erg 'compact'.

Anner Bijlsma: Celloconcerten van Joseph Haydn en Anton Kraft (harmonia mundi, RD 77757).

PAUL LUTTIKHUIS

Lenny Kravitz Sinds het 'overnight success' van Tracy Chapman na haar optreden tijdens Live Aid is geen artiest zo snel wereldberoemd geworden als de Newyorker Lenny Kravitz. Zijn debuutalbum Let love rule sloeg in als een bom, niet in het minst omdat Kravitz klonk alsof hij de muziek van John Lennon, Sly & the Family Stone en Prince in zich had opgezogen om er een eigen, ambachtelijke draai aan te geven. Ook op zijn tweede cd Mama said speelt Kravitz bijna alle instrumenten zelf, met uitzondering van een door merg en been snijdende gitaarpartij van Guns'n Roses-gitarist Slash in het funknummer Always on the run. De invloed van Jimi Hendrix klinkt zo nu en dan door en in de nummers waar hij een Curtis Mayfield-achtige falsetstem opzet, grijpt Kravitz nadrukkelijk terug op de soulmuziek uit de jaren zestig en zeventig.

Zijn grootste kracht is dat hij ouderwets durft te klinken, met voorkeur voor een Hammondorgel boven obligate synthesizerpartijen en met nadruk op liedjes die ook met begeleiding van een enkele akoestische gitaar overeind blijven. 'You're my butterfly,' zingt hij in het schattige slotliedje, alsof de zomer van de liefde opnieuw op uitbreken staat en er binnenkort een nieuwe hippiekolonie in het Vondelpark zal neerstrijken

Lenny Kravitz - Mama Said; Virgin VUS31.

The Watchman Nederlandse folkmuziek ruikt meestal naar spruitjes. Zo niet The Watchman, het debuut van eenmansgroep Ad van Meurs. Als aanvoerder van de Eindhovense new wavegroep W.A.T. bekwaamde hij zich in het schrijven van liedjes en het spelen van steelgitaar, een techniek die hem nu van pas komt bij zijn verdienstelijke slide-gitaarspel. Zijn muziek houdt het midden tussen folk en country & western, met dien verstande dat hij in zijn Engelstalige teksten onmiskenbaar Nederlandse fenomenen bezingt als treurwilgen, wasdagen en dodenherdenking ('It's the fourth of May-Memorial Day'). De van oorsprong Amerikaanse, in Britse folkrock gespecialiseerde producer Joe Boyd was zodanig onder de indruk van de ongekunstelde liedjes, dat hij The Watchman produceerde en uitbracht op zijn eigen platenlabel Hannibal. Veel hoefde er niet aan de muziek geschaafd of toegevoegd te worden; de fraaie achtergrondzang van Ankie Keultjes is de enige versiering van liedjes die beelden oproepen van wielerwedstrijden rond de kerk en lege straten tijdens de zomervakantie. Nu zelfs popgroep de Dijk probeert om zo Amerikaans mogelijk te klinken, mag The Watchman worden gekoesterd als een typisch Nederlands produkt met internationale mogelijkheden.

The Watchman - The Watchman; Hannibal HNCD 1362.

JAN VOLLAARD

    • Jan Vollaard
    • Paul Luttikhuis
    • Kasper Jansen