Mathilde Santing over zwerfkatjes, Randy Newman en perfectionisme; Ik wil Annie M.G. Schmidt zingen

Zangeres Mathilde Santing vindt het prettig om met haar eigen mensen zoveel mogelijk haar eigen gang te kunnen gaan: liedjes van anderen opnieuw arrangeren en zingen. Ze heeft nooit een heel uitgesproken eigen muzikale smaak gehad zegt ze. “Ik luisterde naar alles. Echte favorieten had ik vroeger niet - ja, Twee Emmertjes Water Halen en liedjes uit The Sound of Music toen ik heel klein was.”

Mathilde Santing Ensemble: Carried Away (Solid 527 9005). Morgen treedt Mathilde Santing op in Middelburg, aanstaande dinsdag en woensdag in Alkmaar. Daarna t-m 1 juni op diverse plaatsen in Nederland en Belgie.

Mathilde Santing is een zangeres die zelfs de meest afgetrapte deuntjes weer kan laten sprankelen. Geen popsong zo bekend, geen evergreen zo grijsgespeeld of Santing weet er een nieuwe draai aan te geven. Het werd haar handelsmerk in 1982, toen ze debuteerde met sobere versies van klassieken als Behind A Painted Smile en You Go To My Head; het is het negen jaar later nog steeds. Op haar onlangs verschenen vijfde album, Carried Away, zingt ze alleen nog maar andermans werk; op de concerten die ze deze maanden geeft vult ze het materiaal van onder meer Todd Rundgren, Robert Cray en The Doors aan met maar liefst tien nummers van Randy Newman.

'Zwerfkatjes' noemt Santing de liedjes die ze opneemt; “ze komen op een goede dag aanwaaien en gaan dan niet meer weg, ook al hebben de vorige eigenaars nog zo goed voor ze gezorgd”. Zelf repertoire schrijven, in de ogen van de meeste popmusici kenmerk van het ware, is voor Santing geen heilig moeten. “Vroeger had ik wel het gevoel dat het meer waard was als je het allemaal zelf deed - daarom heb ik voor mijn tweede plaat veel 'eigen' nummers opgenomen. Maar je kunt je emoties ook kwijt in andermans liedjes, en ik geniet er gewoon meer van om iets bestaands heel mooi te zingen, dan om zelf dingen te schrijven.”

Mathilde Santing (Amstelveen 1958) heeft een stem die uniek is in de Nederlandse popmuziek: helder, warm en geschikt voor alle genres van soul tot rock. Het is een geluid dat door de jaren aan kracht heeft gewonnen, en dat op elke nieuwe plaat weer verrassend klinkt. Santing: “Ik heb het gevoel dat mijn stem nu pas volgroeid is; jarenlang heb ik hem ontzien, en heb ik er stukje bij beetje mee geexperimenteerd, maar nu kan ik me eindelijk veroorloven om er kracht op te zetten.

Daar komt bij dat ik nu veel meer durf. Ik ben in mijn carriere gegroeid. Vroeger was ik nog heel erg het meisje dat werd afgewezen voor de muziekschool omdat ze niet durfde voor te zingen; nu merk ik dat ik op concerten zelfs voorzichtig begin te acteren.''

OPZWEPEND

Ik spreek Mathilde Santing een paar dagen na een afwisselend ingetogen en opzwepend concert, dat vooral door de set Randy Newman-covers na de pauze diepe indruk maakte. Begeleid door haar zes man tellend Ensemble (waarin de gitaarpartijen worden gespeeld door de arrangeurs van Carried Away, Rolf Hermsen en Sebastiaan Koolhoven) transformeerde Santing 'zwarte en onbegrepen' nummers als God's Song en Simon Smith And The Amazing Dancing Bear tot perfect getimed muziektheater.

Newman-fans ontdekten nieuwe details in liedjes die ze van achter naar voren dachten te kennen; anderen maakten op een ideale manier kennis met het volgens Santing 'liefdevolle' cynisme van de Californische componist.

Santings connectie met Randy Newman dateert van jaren geleden. In 1984, toen ze zich nog liet begeleiden door de ritmebox waarmee ze beroemd was geworden, trad ze op in het voorprogramma van Newmans Engels-Nederlandse tournee. Toch heeft ze nooit eerder iets van hem op haar repertoire gezet. “Ik heb die Newman-nummers voor het eerst uitgevoerd tijdens een aantal lunchconcerten in de 'rotonde' van de Amsterdamse Stadsschouwburg. De bedoeling was dat ik werk van een artiest zong. Dat werd Randy Newman: zijn songs leken voor me geschreven, ik hoefde ze maar te zingen en ze waren af. De recitals werden een groot succes. Elke dag huilende mensen. Het mooiste was dat er na afloop vaak enthousiaste vrouwen naar me toe kwamen die zeiden dat ze naar Newman zelf nooit met plezier hadden kunnen luisteren. Ze ergerden zich aan hem - aan zijn stem, zijn nonchalance, zijn cynisme, zijn hele houding van 'wij begrijpen elkaar.' ”

Wat spreekt jou aan in Randy Newman? “De muziek natuurlijk: harmonieus, melancholiek en van tijd tot tijd heel vrolijk. Maar zijn teksten zijn minstens zo belangrijk. Newman kan met een minimum aan middelen een complete film projecteren. Neem Guilty, waarin hij beschrijft hoe een dronkaard liegt tegen zijn geliefde. Of Old Man On The Farm, en Texas Girl At The Funeral Of Her Father: nauwelijks tekst, maar wat een trieste verhalen! Ik houd ook van de krachtige manier waarop hij stelling neemt in bijvoorbeeld de tekst van God's Song - cynisch maar liefdevol, dat past bij me.”

Beschouw je jezelf als een geengageerd zangeres? “Ik weet dat dat vaak over me gezegd is, vooral toen ik net was doorgebroken en door iedereen geassocieerd werd met de vrouwenbeweging. Maar maatschappelijk engagement heeft al snel iets arrogants - de wereld wordt alleen maar slechter van al die mensen die roepen dat de wereld zo slecht is. Het liefst ben ik de 'girl without a cause' waarover ik zing op mijn laatste plaat. Laat het maar mooi zijn om het mooi zijn, ik ben dol op overbodigheid. Mijn engagement zit meer in de manier waarop ik mijn zaken regel: alles in eigen hand, geen artistieke concessies. En in de keuze van mijn repertoire natuurlijk. De liedjes die ik opneem moeten niet alleen geschikt zijn voor een nieuw arrangement, ze moeten ook een strekking hebben waar ik het mee eens kan zijn. Ik maak platen voor de goede verstaander.”

Op je vorige platen zong je ook wel gedichten, zoals 'Stone is not stone' van Carson McCullers en 'Sheep in Fog' van Sylvia Plath.

“Ja daar ben ik op Carried Away van afgestapt. Getoonzette gedichten hebben iets onbevredigends. Dennis Duchhart, die de muziek schreef voor Philip Larkins 'Is it for now or for always' op Breast and Brow, heeft dat bij meer gedichten geprobeerd. Maar ik kon er niet zoveel mee; gedichten moduleer je nu eenmaal veel moeilijker dan songteksten - wat niet wil zeggen dat je met songteksten maar alles kunt doen wat je wilt. De enige gedichten die ik graag nog eens zou zingen zijn de kinderversjes van Annie M.G. Schmidt. Ik heb haar wel eens benaderd om samen een kinderelpee te maken, maar ze heeft jammer genoeg nooit gereageerd.”

Hoe kom je aan je materiaal? “De nummers die ik op mijn repertoire zet worden doorgaans aangedragen door de mensen met wie ik werk. Zij stellen bandjes samen met muziek die ik mooi zal vinden. Daar kies ik dan wat uit. Ik ben altijd heel meisjesachtig geweest: ik had geen fanatieke voorkeuren, liet me leiden door anderen, en luisterde naar alles. Echte favorieten had ik vroeger niet - ja, Twee Emmertjes Water Halen en liedjes uit The Sound of Music toen ik heel klein was. Ik kan me herinneren dat mijn eerste zelfgekochte single Let It Be was, de laatste van de Beatles. Maar als ik beinvloed ben, dan was dat eerder door de mooie romantische liedjes die uit de radio kwamen als ik lekker ziek in bed lag.

“Op mijn platen staan Engelse en Amerikaanse songs door elkaar heen. Toch voel ik me uiteindelijk het meest verbonden met de Amerikaanse muziektraditie. Smokey Robinson, Ray Charles, Frank Sinatra, Rodgers & Hammerstein - de luxe en overdaad waar ik van houd, vind je bij Amerikaanse artiesten. Engelse liedjes zijn vaak zo serieus, zo netjes.”

Critici verwijten jou iets dergelijks. Je platen zouden zo smaakvol en perfectionistisch zijn dat er geen gevoel meer aan te pas komt.

“Ja dat wordt me nog steeds voor de voeten geworpen. Onbegrijpelijk. Het kan zijn dat ik zo rigoureus stileer dat mijn emoties in de ogen van sommige mensen lijken onder te sneeuwen. Maar eigenlijk denk ik dat er iets anders speelt. Ik vraag veel van mijn publiek. Kennelijk mag dat niet in de popmuziek. Mij wordt verweten dat ik niet genoeg moeite doe om de dingen op een presenteerblaadje aan te bieden. Maar muziek hoeft toch niet altijd makkelijk te zijn? In andere landen is perfectionisme iets om trots op te zijn. Hier wordt het verdacht gemaakt.”

Had je liever ergens anders carriere gemaakt? In Amerika bijvoorbeeld? “Nee, ik prijs mezelf gelukkig dat ik in Nederland ben geboren. Dit is per slot van rekening het land waar een kritische geest als Randy Newman al beroemd was toen hij in Amerika nog moest doorbreken. Ik heb nooit een zangeres willen worden zoals er honderden in het buitenland rondlopen: zielloos ploeterend met ingehuurde muzikanten. Ik houd de dingen liever in eigen hand, en dat lukt in Nederland het best. In welk ander land had ik zoveel platen kunnen maken in ruil voor zo weinig concessies?”

    • Pieter Steinz