Parkinsonpatienten wellicht gebaat bij groeifactor

Patienten met de ziekte van Parkinson lijden aan tremoren in hun ledematen die het gevolg zijn van defect geraakte zenuwcellen (neuronen).

Uitsluitend de neuronen die hun signalen overdragen met de neurotransmitter dopamine raken bij Parkinsonpatienten beschadigd.

Toen veertig jaar geleden de eerste groeifactoren werden ontdekt, moleculen die de groei van cellen stimuleren, dacht men dat patienten die aan degeneratieve ziekten zoals Parkinson lijden, daar in de toekomst mee te helpen zouden zijn. Er werden vele groeifactoren ontdekt, onder andere voor de aanmaak van bloedcellen al een tiental.

Alle celtypen lijken hun eigen groeifactoren te hebben. De nerve growth factor (NGF) bleef echter jarenlang de enige groeifactor voor hersencellen.

Een paar jaar geleden werden echter neurotropine-3 (NT-3) en brain derived neurotrophic factor (BDNF) geisoleerd. De Parkinsononderzoekers hebben zich op BNDF gestort toen duidelijk werd dat deze groeifactor selectief de levensduur van dopamine-bevattende neuronen verlengt.

In celkweken met groeiende hersencellen uit de middenhersenen van ratten bleken zich onder invloed van BDNF twee- tot vijfmaal zoveel dopamine-neuronen te ontwikkelen als in aanwezigheid van NGF of NT-3.

Omdat het bij Parkinsonpatienten echter niet om groei maar om handhaving gaat, werd vervolgens het MPTP-model voor de ziekte van Parkinson ingezet om de werkzaamheid van BNDF te onderzoeken.

MPTP (de chemische naam luidt voluit 1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine) werd in 1982 ontdekt in slordig gemaakte synthetische heroine. Het veroorzaakte Parkinsonverschijnselen in gebruikers van de verontreinigde drug.

MPTP, of eigenlijk MPP+ dat daaruit in het lichaam ontstaat, bleek ook in proefdieren Parkinson te veroorzaken. Sinds 1982 is er dank zij illegale drugsynthese een proefdiermodel voor de ziekte van Parkinson.

Nu hersencellen steeds beter in cultures kunnen groeien wordt ook in de celkweken MPP+ gebruikt.

MPP+ doodt driekwart van alle dopamineneuronen in een kweek van middenhersencellen. Maar in combinatie met BDNF bleef de schade aan de dopamineneuronen beperkt (Nature, 21 maart). Andere groeifactoren hadden dat effect niet. BDNF is een eiwit waarvan vorig jaar het DNA is gekloneerd. Produktie op grotere schaal ligt dus binnen de mogelijkheden, maar experimenten op mensen zijn nog niet gerapporteerd. Een probleem is hoe de groeifactor in de hersenen moet komen, en dan nog het liefst direct in de substantia nigra waar de hersencellen van Parkinsonpatienten het ernstigst beschadigd raken. De bloed-hersenbarriere is voor eiwitten niet makkelijk te passeren terwijl voor toediening direct in de hersenen nog geen gangbare methoden bestaan.

De onderzoekers zijn nu benieuwd naar de gezamenlijke werking van BDNF en deprenyl. Het laatste is een betrekkelijk nieuw medicijn dat ook de voortgang van de hersenbeschadigingen bij Parkinsonpatienten vertraagt.