Onweerstaanbare schoonheidsdwang

Als er al een derde feministische golf in opkomst is (de tweede was in de jaren zeventig, weet u nog wel?) dan heet haar nieuwe goeroe Naomi Wolf. De 28-jarige Amerikaanse schrijfster is in Nederland voor de promotie van haar boek 'De zoete leugen of de mythe van de schoonheid', een boek dat in emancipatorische kringen al veel stof heeft doen opwaaien. Wolf heeft lef, is ad rem en brengt een kant en klare boodschap waar geen speld tussen is te krijgen. Tegenargumenten weet zij te smoren in een duizelingwekkende woordenvloed en met de innemende toegeeflijkheid van de brenger van het ware evangelie.

Afgelopen dinsdag was zij te gast bij Jan Lenferink op de tv en bij Emma Brunt in het Amsterdamse Paradiso, die geen van beiden vat op haar kregen. Overdrijf je niet een beetje, Naomi? Maar Emma, heb je dan die 600 voetnoten in mijn boek niet gelezen, al die literatuur die ik heb geraadpleegd? En Jan, je zegt wel dat vrouwen niet op hun uiterlijk worden gediscrimineerd, maar jouw eigen producer zei dat een van de redenen waarom ik in jouw programma mag komen is, dat ik een cute young chick ben. Dat is heel slecht!

Volgens Wolf worden vrouwen die een kans willen maken op een glansrijke carriere gedwongen extreme aandacht aan hun uiterlijk te besteden. Zij moeten beantwoorden aan het heersende ideaalbeeld dat voorschrijft dat vrouwen jong moeten zijn, mooi, slank, fit en rondborstig. Wie qua heupomvang of rimpelvorming niet voldoet, loopt het risico er op het werk uit te vliegen. Steeds meer vrouwen snellen daarom naar de plastisch chirurg om hun borsten te laten vergroten, hun dijbenen uit te laten zuigen, of hun hangende oogleden op te laten krikken. Of ze hongeren en vervallen tot verschijnselen als anorexia en bulimia (volvreten en weer uitbraken) die volgens Wolf in Amerika epidemische vormen aannemen.

“In de New York Times stond deze week dat 50 procent van de Amerikaanse vrouwen tussen 10 en 30 jaar aan eetstoornissen lijdt”, zegt Wolf, die zelf tussen haar 12de en 13de jaar aan anorexia leed.

“In Nederland, hoor ik, is dat ongeveer 2 procent. Het ideale gewicht ligt op dit moment zo'n zeven kilo onder het natuurlijke gewicht. Dat wordt gepropageerd in de media, waarin steeds dunnere modellen figureren. Als ze uit zichzelf niet dun genoeg zijn, knipt men soms nog een randje van hun foto af.”

The Beauty Myth luidt de oorspronkelijke titel van het boek, waaraan al eerder in deze krant aandacht werd besteed. Het is nu in Nederlandse vertaling verschenen bij uitgeverij Amber. In Amerika wordt het in mei uitgegeven. Vorig jaar kwam het in onder andere Engeland uit en ontketende heftige discussies, want schoonheid gaat ons allen aan. Er zit een kern van waarheid in, maar Wolf heeft een sterke neiging tot generaliseren en het gevaar van haar boek is dat het vrouwen misschien weer een nieuwe slachtofferrol aanpraat.

In de Amerikaanse dieetindustrie, schrijft Wolf, gaat 32 miljard dollar om, in de kosmetische industrie 20 miljard. “Kosmetische chirurgie is bij ons het snelst groeiende medisch specialisme. Er wordt 30 miljoen dollar per jaar in uitgegeven”, vertelt zij in haar Amsterdamse hotel. “Wat niet verteld wordt is dat bij al die operaties ook slachtoffers vallen. Ik heb geprobeerd cijfers te krijgen, maar dat was heel moeilijk. Het is eigenlijk heel beledigend voor vrouwen. Je mag er niet uitzien als jezelf en als het leven je gezicht begint te tekenen dan zeggen ze dat je lelijk bent. Bij mannen ligt dat anders.”

Het is waar dat vrouwen wordt voorgehouden niet met hun eigen lichaam tevreden te zijn en dat er een industrie is die daar wel bij vaart. De cosmetica-advertenties spreken wat dat betreft duidelijke taal. Het gevecht met de weegschaal, de fitness-clubjes, de 'geharste' benen, de verleiding van dure smeerseltjes - het zijn ook hier alledaagse verschijnselen. Waar wij echter dachten dat we het voor onszelf deden, onze omgeving, of de andere sekse, is het volgens Wolf allemaal het gevolg van een groot politiek komplot. Nadat vrouwen in de jaren zeventig uit het keurslijf van het huishouden waren gebroken en zich op de arbeidsmarkt gingen roeren, stond volgens haar de schoonheidsmythe op als nieuwe kwelgeest. Doel: het grote reservoir aan goedkope vrouwelijke arbeidskrachten in lagere functies in stand houden en vrouwen belemmeren massaal hogerop te klimmen. Discriminatie op grond van uiterlijk is zelfs tot wet verheven, aldus Wolf, die het beroemde voorbeeld erbij haalt van de 36-jarige Amerikaanse tv-presentatrice Christine Craft, die in 1983 werd ontslagen door het tv-station waarvoor ze werkte omdat ze 'te oud en te onaantrekkelijk'

was. Wolf is ervan overtuigd dat Crafts lot iedere werkneemster kan treffen, en niet alleen in de publieke sector. Hoe het zit met de grote groepen huisvrouwen die zich toch ook vol lippenstift smeren heeft ze nog niet bestudeerd, en de talloze zwarte en hispano-amerikaanse vrouwen die geen plastisch chirurg kunnen betalen vormen, zegt ze, weer een heel ander verhaal. En wat wij hier nu aanmoeten met dat aardige beeld van Amerikaanse vrouwen die zonder gene met dikke dijen in nauwsluitende gebloemde shorts rondstappen kan zij ook niet een, twee, drie vertellen. Er blijven natuurlijk uitzonderingen op de regel. Maar al die lelijke, dikke vrouwen in hoge posities dan?

“Ik begrijp wel dat jij je niet in mijn boek herkent”, antwoordt Wolf. “Ik heb ook de indruk dat het in Europa veel minder is. Maar in Amerika is het wel erg en jullie moeten ook oppassen. Je ziet vaker dat Amerika de toon zet in de wereld, zowel voor goede als slechte dingen. Net zoals onze hamburgers naar hier zijn geexporteerd, denk ik ook dat de schoonheidsmythe overslaat naar Europa. Tien jaar geleden was het ook bij ons nog ondenkbaar dat vrouwen op zo grote schaal naar de plastisch chirurg zouden lopen. Het begon in de welgestelde milieus, maar het sijpelt langzaam door naar de lagere klassen. De prijzen zijn sterk gedaald en er zijn betalingsregelingen mogelijk.

Vrouwen zien zo'n ingreep niet langer als luxe maar als noodzaak. Men begint er steeds jonger aan. Vrouwen van in de dertig laten het nu al doen. Het heeft niets te maken met seksuele aantrekkingskracht, ze doen het om hun baan te houden. De druk komt van het door mannen gedomineerde bedrijfsleven.''

Dat volgens de schrijfster diezelfde mannen in de huiselijke sfeer een normale vrouw verkiezen boven een hongerend skelet met siliconenborsten, maakt het er allemaal niet eenvoudiger op.