Gorbatsjov voor ronde tafel over coalitieregering

MOSKOU, 11 april - President Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie is bereid om aan een 'ronde tafel' onderhandelingen over een coalitieregering te beginnen. De Russische leider Boris Jeltsin heeft dat bijna twee weken geleden geeist.

Tegelijkertijd dreigt Gorbatsjov echter her en der in het land de noodtoestand af te kondigen als de arbeidsonrust de economie blijft ontwrichten. “De president sluit niet uit dat hij alle middelen moet inzetten,” aldus Gorbatsjovs secretaris Grigori Sjachnazarov gistermiddag.

Gorbatsjov heeft deze bereidheid dinsdag uitgesproken in de federatieraad, het orgaan waarin de vijftien Sovjet-republieken vertegenwoordigd zijn. Volgens Gorbatsjov zou een coalitieregering zich moeten verenigen op een economisch programma. Gorbatsjov is bereid tot samenwerking, maar dan niet alleen met de beweging Democratisch Rusland maar “met iedereen”, omdat “het centrum alleen kan bestaan bij de gratie van een coalitie”, aldus Sjachnazarov.

Op hetzelfde moment heeft Gorbatsjov de federatieraad, die dinsdag bijeen is geweest om zich te buigen over het nieuwe beleidsprogramma van premier Valentin Pavlov maar daarover geen overeenstemming kon bereiken, gedreigd met vergaande beperking van de democratische grondrechten. Hij hield niet alleen een pleidooi voor een stakings- en demonstratieverbod maar schetste ook een verdergaand scenario. “Nu is alleen een moratorium op stakingen en betogingen aan de orde. De mogelijkheden zijn nog niet uitgeput. De leiding van Rusland heeft de mijnwerkers bijvoorbeeld nog niet opgeroepen het werk te hervatten”, aldus Sjachnazarov. “Maar het is duidelijk dat de regering in sommige sectoren, zoals het transport, speciale industriele sectoren en de kernenergie zal moeten reageren.” Sjachnazarov zette uiteen dat een “nood-regime” niet bedoeld is als “schending van het democratische proces”. “Het politieke leven zal niet worden gekortwiekt. De verkiezingen voor het presidentschap van Rusland en het burgemeesterschap van Moskou gaan gewoon door”. Die verkiezingen worden gehouden op 12 juni.

Maar de politieke stakingen in Siberie, de Oeral, de Oekraine en Wit-Rusland kunnen volgens Sjachnazarov “slechts tot bloedvergieten leiden”. “Mocht de Opperste Sovjet straks een wet aannemen die stakingen voor een bepaalde tijd verbiedt, dan zullen de organen die de wet moeten handhaven hun kracht moeten bewijzen.”

Het aanzoek van Gorbatsjov aan Jeltsin om op voorwaarden te gaan samenwerken is gedaan in een sfeer waarin juist de positie van het staatshoofd steeds meer ter discussie komt te staan. In het progressieve dagblad Nezawisimaja Gazeta ('Onafhankelijke Krant') preludeerde hoofdredacteur Vitali Tretjakov eergisteren openlijk op de vier mogelijke opvolgers voor Gorbatsjov: Jeltsin, vice-president Gennadi Janajev, premier Pavlov of parlementsvoorzitter Anatali Loekjanov.

Deze laatste, die tot nu toe steeds als de politiek-organisatorische rechterhand van Gorbatsjov heeft gefunctioneerd maar die de laatste tijd zo nu en dan eigen geluiden laat horen, zou volgens Tretjakov op dit moment de “optimale” keus zijn. Tretjakov staat weliswaar aan de linkerkant van het politieke spectrum en vertolkt dus niet bij uitstek de gevoelens van het centrum, maar is wel een van de gezaghebbende journalisten in de Sovjet-Unie.