Buitenlandse investeerders waarderen machtswisseling in Chili

Chili heeft de sterkste economie van Zuid-Amerika. Dit jaar verwacht de nieuwe democratische regering een groei van 5 a 6 procent. De werkloosheid daalt, net als de (nu nog hoge) inflatie. Investeringen en de export groeien. Buitenlandse investeerders hebben de machtswisseling in Chili gewaardeerd.

SANTIAGO, 11 APRIL. Hoewel ze het nooit zullen toegeven hebben de huidige democratische machthebbers in Chili een gezonde economie geerfd van ex-dictator Pinochet en zijn adviseurs, die volgens het klassieke IMF-recept de economie gesaneerd hebben.

Jorge Arrate, socialistisch oud-minister van Allende, verwerpt in ieder geval elke gedachte van dankbaarheid aan Pinochet. “Ik heb niets te danken aan hem”. Hij heeft 12 jaar in ballingschap doorgebracht en krijgt andere associaties bij de naam van de ex-dictator, die vorig jaar het presidentiele paleis La Moneda verliet. Toch moet ook Arrate toegeven dat “er enige verbetering is en iedere verbetering is goed”.

Carlos Ominami, de jonge minister van economie, was eens een linkse radicaal (MIR), nu predikt hij economische groei en matigheid.

“Herverdelen van inkomen is geen oplossing zonder groei, wat valt er te verdelen met een inkomen per hoofd van de bevolking van 2000 dollar per jaar?”

De Allende-aanhangers zijn gematigde sociaal-democraten geworden en beslist van plan de economische politiek van Pinochet voort te zetten.

Arrate: “De wereld is natuurlijk de laatste 17 jaar nogal veranderd. De markteconomie heeft getriomfeerd en het socialisme heeft niet zijn tijd mee. Ook wij hebben geleerd, van onze fouten tijdens de regering Allende en van onze ervaringen in West-Europa”.

Buitenlandse investeerders hebben de machtswisseling in Chili gewaardeerd. Van angst voor radicale ideeen bij de ministers van de nieuwe president Patricio Aylwin (christen-democraat) is weinig gebleken. Met 1,1 miljard dollar vormde 1990 het topjaar van de investeringen door buitenlandse bedrijven.

De belangenclub van de Chileense werkgevers probeert ontevredenheid voor te wenden over het beleid van de regering-Aylwin, maar in een en hetzelfde gesprek doet Jaime Ale Yarrad, directeur Onderzoek van de Sociedad de Fomento Fabril, wel erg tegenstrijdige uitspraken. Eerst zegt hij ontevreden te zijn met de economische groei. Die had volgens hem meer kunnen zijn. Ook noemt hij de renteverhoging van 6 naar 9,2 procent een “oververhitte reactie”. “Vorig jaar was er geen vertrouwen in de nieuwe regering”, vat hij zijn eigen kritiek samen.

Even later zegt hij dat de “investeringen een recordhoogte bereikten, dat de regering het beter deed dan gedacht en de veranderingen minder radicaal zijn dan gevreesd”. De cijfers over 1990 geven een stijging van de buitenlandse investeringen van 26 procent te zien tot een totaal van 1,1 miljard dollar.

De vrees van Jaime Ale is dan ook nergens op gebaseerd. Vluchtkapitaal werd nauwelijks gesignaleerd. De Verenigde Staten schrapten dit jaar Chili van de lijst van probleemlanden. Ook Nederland heeft Chili herontdekt als handelspartner. De Nederlandse Credietverzekerings Maatschappij heeft het plafond voor herverzekeringen verhoogd van 25 miljoen naar 200 miljoen gulden en De Nederlandsche Bank eist sinds kort niet meer dat banken een stropbedrag reserveren op leningen aan dat land.

De handelsmissies uit West-Europa, Amerika en Japan verdringen zich in Santiago. Nederland stuurde er sinds 1989 al drie, hetgeen de ambassade in Santiago eindelijk weer werk gaf.

Een groot probleem vormde vorig jaar de inflatie. De laatste drie maanden lag die op 30 procent (op jaarbasis). Minister Ominami heeft een simpele verklaring: “Al die economische lof aan Pinochet is teveel eer. Hij had er in ieder geval totaal geen verstand van en om de verkiezingen te beinvloeden liet hij extra bankbiljetten drukken.

Geen erg monetaristische maatregel, eerder een populistische''. De regering kreeg de inflatie weer onder controle en hoopt dit jaar op 15 procent uit te komen. Een laagterecord en voor Zuid-Amerika een wereldwonder. Hoe serieus deze Chileense regering van christendemocraten en socialisten de economische politiek van haar voorgangers voortzet mag wel blijken uitOminami's credo voor de rol van de staat. Samenvattend somt de minister, in zijn werkkamer op het departement om de hoek van het presidentiele paleis, de prioriteiten als volgt op: allereerst heeft de overheid een taak op sociaal gebied.

Om het harde beleid van Pinochet naar de allerarmsten wat recht te trekken zal de regering Aylwin dit jaar 380 miljoen dollar extra spenderen aan gezondheidszorg, onderwijs en sociale woningbouw.

Ten tweede zorgt de staat in de visie van Ominami, die zijn opleiding aan de prestigieuze militaire Franse universiteit, de Polytechnique, vervolmaakte, voor een solide macro-economische omgeving. Dat impliceert een streng monetair beleid en consequente inflatie-bestrijding.

Op het gebied van nutsbedrijven als elektriciteit en vervoer heeft de overheid taken en tenslotte resten het aanmoedigen van buitenlandse investeringen, het openen van nieuwe markten en een hechte samenwerking met het private bedrijfsleven. Twintig jaar geleden dachten en handelden socialisten als Ominami alleen in termen van nationaliseren.

Chili leefde van de koperexport, maar de ministers van Pinochet hebben deze afhankelijkheid weten terug te brengen van 80 naar 40 procent.

Een trend die de huidige regering wil versterken. Fruit, textiel en hout bepalen nu met koper het pakket. De handelsmissie, die volgende week onder leiding van president Aylwin in Nederland neerstrijkt moet nieuwe markten en afzetten in West-Europa vinden. Ominami, die meereist, hoopt zelfs nieuwe produkten te kunnen slijten uit de biotechnologie en software. “We nemen graag Noord-Italie als voorbeeld, dat kleine nieuwe gaten in de markt weet te vinden.”

Een groot probleem voor de Chileense economie blijft het feit dat 40 procent van de bevolking buiten de economie in de sloppenwijken vegeteert. Het officiele minimuminkomen is 26.000 pesos per maand, 130 gulden. De vakbonden eisen deze maand 10.000 meer, 50 gulden. Een fooi. Zelfs Jaime Ale van de werkgevers geeft toe dat een gezin pas met een inkomen van 60.000 pesos (300 gulden) per maand de minimale uitgaven per maand kan dekken.

Maar Ominami wil vooralsnog niets weten van verhogingen. “Dat leidt tot prijsstijgingen en inflatie is vijand nummer een”, zegt hij. De centrum-linkse regering heeft om iets te doen aan de paupers uit de sloppen, vorig jaar, de BTW en de winstbelasting iets verhoogd. De enige belasting die bedrijven nu in Chili betalen is 15 procent winstbelasting. “Een paradijs”, houden we de werkgevers voor. “Elk paradijs is betrekkelijk”, antwoordt de zuinige studiedirecteur. In het nieuwe Chili is dit zijn nieuwe rol. De oud-linkse radicaal Ominami, die als minister de minimumlonen weigert te verhogen naast de werkgevers-onderhandelaar, die beseft dat hij van alleenheerser een pressiegroep geworden is.

Bij de nieuwe Chileense machthebbers heeft Nederland een goede naam, dank zij mensen als Andre van der Louw, de toenmalige burgemeester van Rotterdam, die na de coup tegen Allende de appeltjes uit Chili boycotte. De PvdA steunde met geld de oppositie die in Chili gebleven was en met banen en uitkeringen de ballingen die in ons land verzeild raakten.

Eveline Herfkens, oud-Kamerlid van de PvdA, nu bewindvoerder van de Wereldbank: “De mensen die ik sinds 1982 in Chili heb ontmoet, zaten allemaal in de oppositie. Ik moest taxi's-wisselend naar geheime achterafzaaltjes om ze te ontmoeten. Nu zijn ze allemaal minister.

Hoewel ik hier een week met vakantie ben, en niet namens de Wereldbank, maken ze allemaal tijd voor me.''

Een Nederlandse diplomaat in Santiago zegt: “We hebben nu duidelijk voordeel van onze houding ten tijde van de dictatuur. Ik merk in mijn dagelijkse werk dat de naam Holland hier deuren opent.”

Onder Pinochet was Nederland uiteraard niet het meest begunstigde land. Zo werd de belangrijke houtexport van Rotterdam afgepakt en aan Antwerpen gegund. Guillermo Garrido, organisator van de Chili-week, die maandag door Aylwin en prins Claus in het World Trade Center wordt geopend in Amsterdam, zegt: “Na het verdwijnen van de dictatuur worden nu de banden met Nederland aangehaald. Die zijn jarenlang op handelsgebied erg mager geweest. De omvang van de handel is nog klein.

Het grootste probleem zal zijn te proberen het imago van Chili als Latijns-Amerikaans land te overwinnen.''

Chili (13 miljoen inwoners) heeft een fors overschot op de handelsbalans (1,3 miljard dollar), een ruime deviezenreserve (5.4 miljard dollar) en een groeiende export (6 procent in 1990). De economie groeide vorig jaar 2,1 procent, vergeleken met 1989 (bijna 10 procent) een tegenvaller, maar het cijfer over '90 was het resultaat van een bewuste rem op oververhitting. De werkloosheid daalt ieder jaar, het cijfer van 1990 kwam uit op 6, 5 procent. Een cijfer dat met een korrel zout genomen moet worden, gezien de talloze non-baantjes, zoals de horden dozeninpakkers bij supermarkten.

De inflatie bedroeg in 1990 27,18 procent, hoog voor Chili, maar de regering verwacht het cijfer dit jaar tot 15 procent te kunnen terugdringen. De buitenlandse schuld bedraagt 16,8 miljard dollar; deze was in 1987 nog 20,7 miljard.

Hoe klein de handel is illustreren enkele cijfers: de Chileense export naar Nederland in 1989 was 265 miljoen dollar, in 1990 314 miljoen. De Nederlandse export naar Chili bedroeg in 1989 52 miljoen dollar, in 1990 62 miljoen. De belangrijkste Chileense exportprodukten zijn: jodium, verse druiven, vismeel, methylalcohol, koper en appels.

Belangrijke investeerders in Chili zijn Shell (hout), Trouw (vismeel), Unilever. Het bedrijf Van der Valk (wegrestaurants) heeft geinvesteerd in 8 Chileense vissersboten. Het ministerie van economische zaken in Den Haag zal de komst van de Chileense missie benutten om een order voor 5 visserij-inspectieschepen binnen te slepen, ter waarde van 75 miljoen dollar. Verder wil de Rotterdamse Droogdokmaatschappij (RDM) haar nieuwe kleine Moray-onderzeeer aan de Chileense marine leveren.

De RDM heeft bevestigd dat er contacten met Chili over leverantie zijn.