Wereldpolitiek in een theater: 'Hoe staan de zaken?'

AMSTERDAM, 10 APRIL. Een paar honderd managers hoorden gisteren in het Amsterdamse Tuschinski theater hoe de wereld zal veranderen, uiteengezet door grootheden als Henry Kissinger, de Turkse president Ozal en de Israelier Shimon Peres.

De vele kopstukken deden vergeten dat het driedaagse managementcongres Global Panel maandag wat stuntelig was begonnen met technische mankementen en afzeggingen van onder meer de voorzitter van het Russische parlement, Boris Jeltsin, en VN-secretaris-generaal Perez de Cuellar.

Met een honorarium van gemiddeld 20.000 dollar per lezing is het begrijpelijk dat Henry Kissinger de moeite neemt om Nederlandse managers te vermaken in een oud theater. Maar voor de president van Turkije of de vice-voorzitter van de Europese commissie kan een snabbel geen motief zijn.

President Ozal, die met de Koerdische kwestie toch voldoende aan zijn hoofd heeft, verklaarde zijn aanwezigheid: “Het is een mogelijkheid te debatteren met oude vrienden en collega's en ze persoonlijk te ontmoeten. Gisteravond heb ik met Shimon Peres gesproken over de problemen in het Midden-Oosten”.

De bezoekers (entree 3550 gulden exclusief btw) werden vanaf de gratis parkeerplaats voorgereden in luxueuze limousines van sponsor BMW en goede relaties hadden een vrijkaartje op zak. “Reuze interessant”

aldus een manager tijdens de staande lunch. De bezoeker was even een man van de wereld en kon meteen wat doen aan het netwerk van relaties.

“Hoe staan bij jou de zaken ?”. 'New Global Patterns' was het thema van gisteren, nieuwe structuren in een veranderende wereld die ook zijn invloed op de ondernemingen zal hebben. Henry Kissinger schetste de hoofdlijnen: “De afgelopen jaren is sprake van een overgang van een wereld met twee supermachten naar een situatie met meer machten. Vroeger was het verlies van de een, de winst van de ander. De twee grootmachten voelden zich daarom overal bij betrokken”.

Sinds de aandacht van de Sovjet-Unie door de eigen problemen wordt opgeslokt, staan de VS en USSR niet automatisch meer tegenover elkaar.

Peres plukt er de vruchten van: “De Sovjet-Unie is weggevallen als belangrijk wapenleverancier in het Midden-Oosten”. Het maakte ook de eensgezindheid bij de Golfoorlog tegen Irak mogelijk.

Minister van den Broek constateerde dat de Verenigde Staten na de Golfoorlog in een klap van de trauma's van Vietnam en de Amerikaanse gijzelaars in Iran af zijn. Maar hij denkt dat het krachtige optreden van de VS in het Golfconflict niet het begin is van Amerikaanse dominantie. De omstandigheden waren voor de VS deze keer uitzonderlijk, of zoals Kissinger het formuleerde: “De Sovjet-Unie was aan het wegzakken, China had het bloedbad op het plein van de Hemelse Vrede nog niet verwerkt en de tegenstander was geschift”. En de Iraakse raketaanvallen op Israel hadden geen effect. Peres: “We besloten ons niet te laten provoceren” (luid applaus).

De kaarten van het wereldtoneel worden opnieuw geschud. Een aantal sprekers zag economische integratie als instrument voor verbetering van de situatie. Jaques Attali, president van de ontwikkelingsbank voor Oost-Europa, constateerde dat de Eerste en Tweede Wereldoorlog het directe gevolg waren van een verdeeld Europa. De economische integratie van de Europese Gemeenschap maakt een herhaling nauwelijks denkbaar.

Peres, aanvoerder van de Israelische arbeiderspartij die een jaar geleden uit de regering stapte: “We moeten het Europese voorbeeld volgen. Het Midden-Oosten moet een gemeenschappelijke markt vormen. En zoals de Europese Gemeenschap begon met kolen en staal, zo moeten wij beginnen met onze belangrijke middelen: water en toerisme”.

Volgens Peres wordt de vrede versterkt door het plan van Ozal om water - een steeds schaarser wordend goed in het Midden-Oosten - van de Turkse bergen via een pijplijn aan de landen in het zuiden te leveren.

Ozal: “Met die waterleiding zouden we 15 tot 20 miljoen mensen kunnen voorzien”.

Ozal wil ook de handel met de landen en republieken rond de Zwarte Zee opvoeren, “maar het moet geen economische gemeenschap worden”. Dat zou hem belemmeren in het streven lid te worden van de Europese Gemeenschap. Ozal, die hoog opgaf van het economisch herstel onder zijn bewind: “Turkije is een Europees land met een economie naar Westers model”.

De Sovjet-republiek Rusland ligt op dezelfde twee continenten als Turkije, en voelt zich eveneens Europees, zo vertelde mevrouw Galina Starovoitova, adviseuse van de voorzitter van het Russische parlement Boris Jeltsin. Ze las een aan het forum gerichte brief voor van Jeltsin die zelf was verhinderd: “Rusland formuleert nu zelf eisen op het internationale toneel en werkt graag met andere landen samen”.

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken Hans van den Broek stond in zijn openingsrede positief tegenover toenadering vanuit het Oosten: “We zouden de kleinere Oosteuropese landen een voorruitzicht kunnen bieden dat ze onder bepaalde voorwaarden in het jaar 2000 lid van de Europese Gemeenschap kunnen zijn”.

Kissinger zei niet bang te zijn voor een eenwording van Europa, maar voelde minder voor een “Europa van Vladivostok tot Brest. Dat kan uiteindelijk ontaarden in een conflict tussen twee wereldhelften”.

Dat de Europese Gemeenschap als een rollende sneeuwbal tot een monstrum uitgroeit, is voorlopig minder waarschijnlijk omdat het binnen de Gemeenschap ook nogal wat weerstanden oproept, zo bleek gisteren. Frans Andriessen, lid van het dagelijks bestuur van de EG, constateerde dat nu al vier landen zich voor een lidmaatschap hebben opgegeven en toonde zich bevreesd voor een uitzaaingseffect.

Helmut Schmidt, naast ex-premier van de Bondsrepubliek ook oud minister van financien, ziet liever dat de huidige twaalf lidstaten eerst de monetaire eenwording uitvoeren: “Zelfs het Romeinse Rijk kon niet bestaan zonder een munteenheid, de denarius. Als dat binnen de huidige Gemeenschap niet in de jaren negentig lukt, lukt het nooit meer”.

Schmidt zei te verwachten dat de D-mark dankzij de hoge Duitse spaarzaamheid over tien jaar zo machtig zal zijn dat de Duitse banken “te sterk en te arrogant” zullen zijn om hun munt nog af te staan.

“Bovendien zijn er dan teveel EG-leden voor het verwezenlijken van een monetaire unie.” Schmidt rekent ook nu al op felle weerstand: “Centrale bankiers geven niet graag hun autonomie op”.

Een voorzichtig groeiende Europese Gemeenschap derhalve, een nieuwe macht die volgens Kissinger nog niet volwassen is: “Het is een slapend paard zonder kop, zonder hersens. Met individuele lidstaten kunnen je goed afspraken maken, maar met de Gemeenschap als geheel valt nauwelijks te praten”. Hij waarschuwt dat met het wegvallen van de Sovjet-dreiging de vanzelfsprekendheid van een Europese eenheid er alleen maar minder op wordt.

Van den Broek wees in zijn openingstoespraak op zijn beurt op de economische zwakte van de Verenigde Staten en vond daarin bijval van de ex-bondskanselier. Schmidt met het gezicht naar Kissinger gewend: “De VS is een credit-card maatschappij met de hoogste buitenlandse schuld in de wereld, gefinancierd door landen als Japan en Duitsland”.

Andriessen waarschuwde voor de gevolgen van het mislukken van de Gatt-onderhandelingen over een vrijere wereldhandel. Kissinger was optimistisch: “Voor het eerst in lange tijd leven we in veel gebieden met dezelfde waarde, inclusief de gedachte van de vrije markteconomie.

Dat is een unieke kans. Het komend decennium kan een van de belangrijkste worden in de geschiedenis van de mensheid''.

    • Tom Buijtendorp