Rekenmachine logica

Computerfabrikant Tulip overweegt na jaren subsidie te hebben opgestreken in Nederland het groen van Brabant te verwisselen voor de groene weiden van het Ierse Cork. Daar zijn de arbeidslonen laag, de belastingen laag en de welkomst-premies hoog.

Het Britse concern BAT Industries probeert al anderhalf jaar zijn sigarettenproduktie uit Amsterdam over te hevelen naar Brussel.

Produktieconcentratie als antwoord op een krimpende sigarettenmarkt. BAT bespaart zo jaarlijks 7 miljoen gulden en wordt terloops verlost van de ge-oliede actie-machine van 220 'lastige' Amsterdammers.

In beide gevallen dicteert de logica van de rekenmachine de sluiting van Nederlandse fabrieken. En die logica maakt korte metten met loyaliteit jegens werknemers en vaderland.

Ondernemen doe je nu eenmaal in het land waar de omstandigheden het gunstigste zijn. Of de vaderlandslievende Amerikaan het nu leuk vindt of niet, zijn dierbare baseball-handschoen wordt in Japan geproduceerd van runderhuiden die in de Braziliaanse zon zijn gedroogd. Zijn enige troost: de runderen zijn Amerikaans. Als de rekenmachine het voorschrijft, slechten ondernemers de grenzen tussen de volkeren beduidend sneller dan de paus.

Het waren dan ook Europese ondernemers die de Europese Commissie op sleeptouw namen en het Europese statenstelsel op de helling hebben gezet. De verwachte winst van het Europa Zonder Grenzen was zo groot dat de concurrentieverhoudingen even opzij werden gezet en Europese politici werden geconfronteerd met een eensgezind front van entrepreneurs. De concurrenten vroegen gezamenlijk om het opheffen van de Europese binnengrenzen, zodat ze in de toekomst elkaar (en natuurlijk de Japanners) nog beter te lijf konden.

Op 1 januari 1993 moet die interne markt er zijn. De kans is groot dat het nieuwe Europa niet op tijd af zal zijn - nu zijn pas 25 van de 282 noodzakelijke wetswijzigingen in alle EG-staten aangenomen. Maar een begin is ontegenzeggelijk gemaakt.

Voor ondernemers wordt het in het nieuwe Europa nog gemakkelijker te gehoorzamen aan de rekenmachine: als eindprodukten zonder visa kunnen reizen wordt het eenvoudiger daar te produceren waar werknemers en politici de entrepreneur met open armen ontvangen. Met het wegvallen van de grenzen vervalt wederom een argument om een fabriek dicht bij de consument te zetten. Nederlandse sigaretten dus uit Brussel (BAT Amsterdam produceert voor de lokale markt) en Nederlandse Tulip-computers uit Cork. Tulip zet een groot deel van zijn personal computers af in Nederland.

Om BAT en Tulip te zien als de voorboden van een Europese diaspora van de Nederlandse industrie is, alleen al gezien hun omvang, wat overdreven. Maar met de gestage wording van de interne markt moeten werknemers en locale bestuurders in de EG rekening houden met de sluiting van winstgevende fabrieken omdat elders nog meer winst kan worden behaald.

Nederland zal zich niet moeten laten verleiden tot achterhoedegevechten om ten koste van alles de BAT's en Tulip's die willen gaan te behouden maar zich in plaats daarvan moeten concentreren op verbetering van haar eigen aantrekkelijke kanten - zoals een goede infrastructuur voor transport en communicatie - zodat nieuwe ondernemingen zich in ons land zullen vestigen. Aan loyaliteit jegens subsidiegever en werknemers hebben de Europese ondernemers, gesteld voor harde keuzes, nu eenmaal weinig boodschap.

Wel zou de Nederlandse regering bij een verhuizing van “Tulip” moeten eisen dat in ieder geval het nationale symbool weer bij de rechtmatige eigenaar wordt ingeleverd.