Ozal de mensenredder wil het Westen en de Koerden paaien

ATHENE, 9 april - Tijdens het bezoek van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker aan Turkije heeft de Turkse president Turgut Ozal er geen geheim van gemaakt dat de instelling van een toevluchtsoord voor de Koerdische vluchtelingen aan de Iraakse kant van de grenzen met zijn land en Iran eventueel met militaire acties gepaard kan gaan. Turkije zal op dit gebied echter niets ondernemen buiten de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om.

Mocht de Veiligheidsraad met een nieuwe resolutie de afdwinging van zo'n bufferzone met militaire middelen mogelijk maken, dan spreekt het vanzelf dat de grensstaten Turkije en Iran daarbij de belangrijkste functies ten deel zullen vallen. Allicht zal de bescherming van zo'n strook voornamelijk een taak voor de grenslanden zijn, en nog het meest voor Turkije. Dit heeft immers wel een sterke militaire traditie maar geen verleden van vijandschap met Irak.

Het met militaire middelen afdwingen van een gebied waar de Koerden veilig kunnen leven lijkt voor Turkije betrekkelijk eenvoudig nu Irak ernstig is verzwakt en zijn luchtmacht, of wat daarvan over is, nauwelijks kan gebruiken. Het hoeft niet meer het riskante avontuur te zijn waartegen de Turkse oppositie, en zelfs de legerleiding, tijdens de Golfcrisis steeds heeft gewaarschuwd. De korte-afstandsraketten die Saddam Hussein op aandringen van Moskou heeft mogen houden, zouden nog een gevaar kunnen vormen, maar gehoopt mag worden dat hij deze niet zal durven gebruiken nu eindelijk de hele wereldopinie op het lot van de Koerden is gericht. Ook zijn chemische en biologische wapens heeft hij tijdens de oorlog in het Golfgebied niet ingezet.

Wanneer er na alle ellende nog ruimte is voor enig optimisme, zal men zelfs kunnen gaan spelen met de gedachte dat de instelling van een VN-protectoraat op Iraaks grondgebied zo'n hevige nieuwe vernedering voor hem is dat de positie van de Iraakse president Saddam Hussein eindelijk van binnenuit in gevaar zou kunnen komen.

Ozal kwam al eerder met het idee van een protectoraat - maar dan een Turks - voor een nieuwe constellatie in een verslagen Irak. Hij noemde dat in samenhang met zijn project van een federale structuur voor een territoriaal niet aangetast Irak. Hij dacht aan een federatie van de Arabische, Turkmeense en Koerdische bevolkingsgroepen, maar in het licht van de jongste gebeurtenissen zou daar de shi'itische aan moeten worden toegevoegd.

Prestige Een diplomatiek en militair actieve rol voor Turkije heeft voor Ozal een aantal voordelen. Zijn prestige zou niet alleen in het binnenland verder toenemen, maar ook in het buitenland en vooral in de EG- en WEU die ruime belangstelling voor zijn plannen hebben.

Nog aantrekkelijker moet het vooruitzicht zijn, een soort 'bevrijdersrol' voor de Koerden te spelen nadat hij jarenlang zo'n slechte reputatie bij dit volk had. Dit zou hem propagandistisch ook van pas komen in de strijd tegen de marxistische Arbeiderspartij Koerdistan (PKK) die in het zuidoosten van zijn eigen land al bijna negen jaar lang een ruige guerrilla voert. De PKK heeft natuurlijk even de wind mee nu zij kan verkondigen dat hoop op steun uit het Westen, en in het bijzonder van Bush, alleen maar ellende blijkt op te leveren. Een mensenreddend optreden van de pro-Westerse Ozal zou deze propaganda de wind weer uit de zeilen nemen.

Natuurlijk treft Ozal een deel van de blaam voor de rampzalige ontwikkeling van de laatste weken. Hij was het bij uitstek die Bush afraadde met Koerdische leiders uit Irak contacten aan te gaan. Deze houding werd ingegeven door de, door Iran gedeelde, vrees dat Irak na de nederlaag van Saddam uiteen zou vallenen er een onafhankelijke Koerdische staat zou ontstaan. Pas in een veel later stadium maakte Ozal zijn ommezwaai en liet hij Iraaks-Koerdische leiders als Talebani naar Ankara komen, nadat hij op binnenlands gebied een liberalisering van het gesproken en gezongen Koerdisch in uitzicht had gesteld.

Misschien heeft Ozal zijn fout - eerder dan zijn Amerikaanse collega - ingezien. Het is echter ook mogelijk dat we moeten spreken van een, vooraf uitgestippelde, uiterst geraffineerde politiek, die er terecht van uitgaat dat een Koerdische Gazastrook met een gedemoraliseerde bevolking voor Turkije minder gevaarlijk zal zijn dan een triomfantelijke Koerdische republiek.