EG-leiders achter zone voor Koerden in N-Irak

LUXEMBURG, 9 april - In een opmerkelijke demonstratie van eensgezindheid in hun Midden-Oostenpolitiek hebben de leiders van de Europese Gemeenschap steun betuigd aan het idee om een bufferzone in te stellen ter bescherming van Koerdische vluchtelingen in Irak.

De twaalf regeringsleiders en hun ministers van buitenlandse zaken hebben de Iraakse vluchtelingen gisteravond in Luxemburg voorts hulp toegezegd ter waarde van 150 miljoen ECU (345 miljoen gulden). Het transport van de hulpgoederen is op Frans voorstel en ondanks protest van minister Van den Broek in handen gegeven van de Westeuropese Unie, de organisatie waarin negen van de twaalf EG-landen militair samenwerken.

De regeringsleiders en het Franse staatshoofd waren gisteren in Luxemburg bijeen voor een topconferentie die op Frans verzoek was bijeengeroepen om de verwarrende buitenlandse politiek van de EG in de Golfcrisis aan een onderzoek te onderwerpen en daaruit lessen voor de toekomst te trekken.

De voorzitter van de Europese Raad, de Luxemburgse premier Jacques Santer, zei op een persconferentie dat de Golfcrisis de beperkingen van de Europese politieke samenwerking heeft aangetoond en dat “nu het ogenblik is aangebroken om daaruit lering te trekken, en om het buitenlands-politieke beleid voor de toekomst uit te stippelen”. De Nederlandse premier Lubbers zei na afloop van de bijeenkomst dat met het pakket maatregelen “de EG in elk geval een gezicht toont in het Midden-Oosten”.

Het plan voor een bufferzone, in de woorden van de Britse premier Major die het voorstel indiende een “enclave”, is gisteravond al in de Veiligheidsraad aan de orde geweest. De EG-leiders hebben zich voorgenomen dat als de Iraakse president Saddam Hussein niet instemt met zo'n zone, hij daartoe zal moeten worden gedwongen. “Het principe van niet-inmenging in interne aangelegenheden van een land (zoals vastgelegd in artikel 2 van het VN-handvest) wordt hiermee losgelaten”, zo zei premier Lubbers. “We vinden het optreden van Saddam zo erg dat ingrijpen is gerechtvaardigd”, aldus de premier.

“De Verenigde Naties zullen Saddam Hussein voor het blok moeten zetten, de Veiligheidsraad moet zich nu buigen over het instrumentarium”, zei Lubbers, die gebruik van militair geweld niet wilde uitsluiten.

De ingelaste Europese Raad in Luxemburg besloot voor de vluchtelingen in Irak een bedrag van 150 miljoen ECU ter beschikking te stellen, 100 miljoen voor rekening van de EG-begroting en 50 miljoen via de lidstaten, overeenkomstig de bestaande verdeelsleutel. Dat betekent dat Nederland in totaal voor ongeveer 18 miljoen gulden zal bijdragen.

Het gaat om levensmiddelen, medicijnen, dekens en tenten. De logistieke operatie die nodig is om die hulp ter plaatse te krijgen - namelijk met militaire transportvliegtuigen - hebben de Europese leiders uitbesteed aan de Westeuropese Unie, het militaire samenwerkingsorgaan van negen van de twaalf EG-landen. Frankrijk, op dit moment voorzitter van de WEU, deed kort voor de vergadering een voorstel daartoe en riep, tot grote verrassing van in elk geval minister Van den Broek, zittende de Europese Raad, een WEU-ministersvergadering bijeen. Het was de eerste keer dat de Europese Raad richtlijnen uitgaf aan de WEU, die met name door de Fransen en Duitsers is voorbestemd om taken op het gebied van de veiligheid van de EG te gaan uitvoeren.

Van den Broek keerde zich aanvankelijk tegen het inlassen van een WEU-vergadering met het argument dat met name Turkije, NAVO-lid maar geen lid van WEU of EG, bij zo'n vergadering aanwezig zou moeten zijn.

Nadat de Turkse ambassadeur in Luxemburg als waarnemer bij de bijeenkomst was uitgenodigd berustte hij in het Franse initiatief. Ook Griekenland, Ierland en Denemarken - wel lid van de EG, maar niet van de WEU - kregen de status van waarnemer. Ierland maakte daar geen gebruik van en bleef bij de vergadering weg. De WEU-ministers besloten experts uit de lidstaten te belasten met de uitwerking van de logistieke aspecten van de hulpoperatie.

    • Frits Schaling
    • Hans Nijenhuis