De Frida-cult

“Ze was trots op haar snorretje en accentueerde het zelfs op haar schilderijen”, zegt de commentaarstem van de video.

De tot in de puntjes verzorgde dame naast me zucht vergenoegd: “Isn't she just lovely!” Nog even en de grote verzustering slaat toe, je voelt het al aankomen. We zitten in een kringetje om de televisie in de hal van de National Academy of Design aan New Yorks 5th Avenue en vinden elkaar in onze fascinatie voor de hoofdpersoon van de videofilm: Frida Kahlo. De in 1954 op 44-jarige leeftijd gestorven schilderes was al langer onderwerp van verering in feministische kringen, eerst in haar geboorteland Mexico en daarna, vooral nadat in 1986 de Mexicaanse film 'Frida: Naturaleza Vida' in roulatie kwam, ook in West-Europa en de Verenigde Staten. In de VS werd zij deze winter echter ineens bevorderd van de buttons en T-shirts van de voorhoede tot de kunstboeken en verjaarskalenders van het establishment. In de Upper East Side brak een ware Frida-rage uit: ze was een van de vlaggeschepen van de gigantische expositie in het Metropolitan Museum over dertig eeuwen Mexicaanse kunst en fungeerde als publiekstrekker van de tentoonstelling 'Women in Mexico' in de National Academy of Design.

Dat was slechts het begin. De stapel boeken over haar werk en leven groeit gestaag, vooral haar leven, want zoals bij elke cultfiguur is het levensverhaal inmiddels belangrijker dan de merites van het artistieke oeuvre. Bij Frida - zoals bij alle idolen volstaat nu de voornaam; Frida is immers ons aller intieme vriendin - is het bovendien onmogelijk haar werk los te zien van haar leven, want ze schilderde vrijwel uitsluitend zichzelf in haar meest persoonlijke, kwetsbare en pijnlijke momenten. Een groot deel van haar korte leven was ze aan haar bed gekluisterd, als gevolg van een ernstig verkeersongeluk. Ze had altijd pijn en kon tot haar grote verdriet geen kinderen krijgen; kortom, alle elementen waren aanwezig om van haar een zielig slachtoffer te maken. Ze koos echter een andere rol en leefde gepassioneerder dan veel gezonde vrouwen. Haar huwelijk met de beroemde schilder Diego Rivera kende grote hoogten en diepe dalen, wederzijdse hartstocht en ontrouw. Frida zelf had vele affaires, met mannen en vrouwen, onder anderen met de naar Mexico verbannen Trotski.

Ondanks of dankzij haar lichamelijke toestand leefde ze alsof elke dag haar laatste kon zijn en vond bovendien een manier om haar pijn creatief uit te buiten.

Vooral dat laatste legt gewicht in de schaal, in en rond 5th Avenue. Kunst, Creativiteit en Artistieke Zelfontplooiing zijn de nieuwe afgoden van upperclass Amerikanen op zoek naar zichzelf. Ik wil wedden dat van de vrouwen in de kring voor de video minstens de helft drie volledige filmscripts, vijf romans en duizend aquarellen heeft gefabriceerd, en de andere helft zucht waarschijnlijk dagelijks, a la de gefrustreerde kunstenares in Woody Allens 'Interiors': “Ik voel dat ik iets moet uitdrukken, maar ik weet niet wat.” Nu is daar goddank Frida om ons de weg te wijzen: “Het persoonlijke is creatief!” Het kan geen toeval zijn dat de vrouwelijke bezoekers van de expositie aan de televisie gekluisterd blijven tot zij de tape minstens een keer helemaal hebben gezien, terwijl de mannen er in het voorbijgaan een vluchtige blik op werpen. Op Frida's schilderijen blijft niets verborgen van de 'condition feminine'; ze toont haar tranen, haar bloed, haar abortus, haar stalen corset, het overspel van haar echtgenoot met haar eigen zuster en haar operaties. Je zou bijna vergeten dat je moet kunnen schilderen om het zo indringend op het doek te krijgen en dat het niet genoeg is dat ook jij een abortus hebt gehad en dat jouw man er toevallig net vandoor is met een ander.

Het ziet ernaar uit dat de Mexicaanse schilderes binnenkort tot massacultuur verheven zal worden. Niemand minder dan Madonna blijkt een devote Frida-fan en kondigde aan een film over haar te willen maken. Ook twee vrouwelijke filmproducers zijn inmiddels bezig Frida-projecten van de grond te krijgen, dus binnenkort draaien er misschien drie verschillende Frida-films in de bioscopen. Het wachten is nu nog op de Frida-line in de modezaken, maar dat is ongetwijfeld slechts een kwestie van tijd; de Amerikaanse Elle wijdde al een reportage aan Frida-kleding en de eerste Frida-modeshow heeft inmiddels plaatsgevonden. Ontsnappen kan niet meer. Madonna, die onlangs het Frida-schilderij 'My Birth' kocht, gebruikt dit inmiddels als een test voor potentiele nieuwe vrienden. Wie het mooi vindt mag blijven, wie er niet van houdt is 'out'.

Foto: Een van de vele zelfportretten van Frida Kahlo