Slowaakse regeringspartij in greep conflict

TRENCIANSKE TEPLICE, 8 april - In het kuuroord Trencianske Teplice, een rustiek dorpje tussen heuvels en bossen op ruim 100 kilometer van Bratislava, bereiden de leiders van Burgers tegen Geweld (VPN) zich voor op de grote slag met de Slowaakse premier Vladimir Meciar.

VPN, de brede beweging die in november 1989 de fluwelen revolutie in Slowakije tot stand bracht, is de evenknie van het Tsjechische Burgerforum, dat in februari besloot tot een splitsing van de beweging in twee politieke partijen. Ook VPN heeft te maken met een interne machtstrijd die zich toespitst op de positie van premier Meciar. De Slowaakse premier heeft VPN de rug toegekeerd, zijn aanhangers hebben al een rivaliserende groepering opgericht, het Platform voor een Democratisch Slowakije, afgekort VPN-CDS.

“Meciar heeft niet het recht om de naam van VPN nog te gebruiken en zich verder op onze beweging te beroepen”, zegt de voorzitter van Burgers tegen Geweld, Fedor Gal. “Hij is een populist die de burgers met de roep om afscheiding van Slowakije misleidt.”

Het broeide al maanden binnen VPN, omdat Meciar het leiderschap van de beweging wilde overnemen van Gal. De nationale raad van VPN steunde echter Gal, die steeds vaker probeerde om de premier met zijn “nationalistische uitspraken” te beteugelen. Meciar houdt elke week een praatje voor de televisie, en onlangs eiste Gal - vlak voor de uitzending - inzage in de tekst. De premier was woedend, rende uit de televisiestudio's en ging naar een vergadering van VPN die hij na drie uur verhitte discussies weer verliet. Hij kondigde aan het Platform voor een Democratisch Slowakije, als factie binnen VPN. De grote meerderheid van het VPB-bestuur besloot dit weekeinde een speciaal congres te beleggen om de breuk met Meciar te formaliseren, en om te voorkomen dat hij de naam VPN nog langer in het vaandel kan schrijven.

VPN wil verder gaan als een democratisch liberale partij in Slowakije, die vrij is van de nationalistische sentimenten waarop Meciar inspeelt.

De “oorlog in de top” veroorzaakt veel politieke onzekerheid in Slowakije. De splitsing in het Tsjechische Burgerforum was tevoren afgesproken, en de twee groepen die er uit zijn voortgekomen werken nu in een coalitie samen. Er zijn wrijvingen, soms ook persoonlijke irritaties, maar over de algemene koers zijn de twee partijen uit Praag het eens. De breuk in VPN gaat echter gepaard met bijzonder scherpe persoonlijke tegenstellingen. Meciar heeft zich opgeworpen als luidruchtige vertolker van Slowakije en zegt te streven naar een onafhankelijk Slowakije, dat echter verbonden blijft met Bohemen en Moravie in de vorm van een confederatie. Het staatshoofd, het leger, de munteenheid en de buitenlandse politiek zouden in de confederatie gemeenschappelijk zijn. Alle andere terreinen, inclusief de economische politiek, moeten volgens Meciar worden gescheiden.

Meciar geniet een grote populariteit in Slowakije. Hij heeft ook steun van de SNS, de Slowaakse nationalisten, en van de communisten, terwijl ook de christen-democraten onder leiding van Jan Carnogursky zich hebben uitgesproken voor meer onafhankelijkheid. Meciar voert al een “volkscampagne” - met demonstraties en protestacties - tegen de VPN-leiding en de regering in Praag. Hij speelt in op het gevoel in Slowakije dat het in de huidige federatie een ondergeschoven kind is, dat Slowaken worden gediscrimineerd en dat de Praagse regering Slowakije economisch leegrooft. “Meciar manipuleert met leuzen, hij stookt het vuurtje verder op”, zegt Gal verwijtend. Nationalisten eisen in demonstraties dat het Slowaakse parlement een declaratie van soevereiniteit zal aannemen, wat in feite neerkomt op een afsplitsing.

Bij een nationalistiche demonstratie op 14 maart kwam de bezoekende president Havel danig in het nauw. Hij werd uitgehoond en bedreigd.

Meciar was die dag afwezig, hij was in Moskou. “Meciar stuurt aan op een confrontatie en een breuk van Tsjechoslowaije, zegt Gal. “Een onafhankelijk Slowakije vindt geen betere identiteit. Zo'n staat krijgt te maken met economisch verval, misere en vijandige buurlanden. Het valt uiteindelijk terug in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie”. VPN streeft naar behoud van de federatie, zij het met meer competenties voor de regering in Bratislava.

Ook de Tsjechoslowaakse premier Marian Calfa, Slowaak en lid van VPN, waarschuwt voor de gevolgen van een breuk. “Economisch zou dat een ramp zijn. Slowakije heeft een wapenindustrie, ijzer- en staalbedrijven en ook nog andere energie vretende fabrieken. De afzetmarkt bevindt zich in Bohemen en ook de landen van het ex-Warschaupact. Nu lijden die bedrijven verlies. Gaat het Slowaakse budget dat alleen oplossen? De economie van het Tsjechische en het Slowaakse landsdeel vullen elkaar aan. Met een scheiding heeft elk een halve economie. Ons land kan alleen de stap naar de vrije markteconomie maken in de vorm van een federatie”. Calfa wil echter weinig kwijt over het optreden van Meciar. “Het liefst wil ik niets over hem zeggen. Ik kan begrijpen dat hij de eigenheid van onze Slowaakse natie onderstreept. Ik zal echter blij zijn als hij dat doet binnen het kader van de politieke normen en gebruiken”.

Meciar wil de VPN-top onder druk zetten met zijn volkscampagne, VPN bedreigt Meciar en zijn aanhangers echter met een groot onderzoek naar de banden met de vroegere geheime dienst, StB. In het federale parlement in Praag ontstond vorige maand grote opschudding toen bekend werd gemaakt dat 17 van zijn 300 leden STB-informanten waren geweest.

Onder hen waren drie leden van het Burgerforum en vier communisten. De verdachte leden werd op de televisie met naam en toenaam genoemd.

Onder de vijftien was er slechts een Slowaak. De VPN-top wil in het Slowaakse deelparlement ook zo'n onderzoek houden, maar Meciar verzet zich. “Meciar was van januari tot juni 1990 minister van binnenlandse zaken in Slowakije en had toen toegang tot de rapporten. Er is een vermoeden dat hij parlementsleden en ministers die een STB-verleden hebben, onder druk zet”, zegt een VPN-lid in het kuroord. Het woord chantage is gevallen en de VPN denkt Meciar met een STP-onderzoek in de hoek te kunnen drukken. “Wij willen net zo'n onderzoeksprocedure als in het federale parlement”, zegt Gal. “Wie een hoog politiek ambt bekleedt, moet vrij zijn van elke verdenking ooit te hebben samengewerkt met de STB. En dat geldt ook voor de Slowaakse premier.”