OOSTENRIJK

Een Oostenrijkse toptien, gebaseerd op de bestsellerlijsten van de dagbladen Die Presse en Der Standard, aangevuld met gegevens van vier grote boekwinkels in Wenen:

1. Brigitte Hamann: Nichts als Musik im Kopf. Ueberreuter Verlag.

2. Adam Adler-Hanswerner Mack- witz: Okotricks und Bioschwindel. ''Damit uns Wirtschaft und Politik nicht mehr fur dumm verkaufen konnen.'' Verlag Orac.

3. Hans Benedict: Kirschen aus Sidon. Jugend und Volk Verlag. 4. Hilde Spiel: Die Damonie der Gemutlichkeit. Paul List Verlag.

5. Renate Daimler: Verschwiegene Lust. Kiepenheuer und Witsch Verlag. 6. G. Markus (Herausgeber): Schlagzeilen in Osterreich. Ueberreuter Verlag.

7. Dietmar Grieser: Im Tiergarten der Welt-Literatur. Langen Muller Verlag.

8. Andreas Lehne: Jugendstil in Wien. Ein Architektur Fuhrer. Herausgegeben von Univ. Prof. Dr. Felix Czeike. Edition Wien.

9. Friedrich Achleitner: Osterreichische Architektur im 20. Jahrhundert. Band I, II en III.

Residenz Verlag. 10. Hans Holt: Jeder Tag hat einen Morgen. Erinnerungen. Herbig Verlag.

Het is Mozart-jaar en het is dus niet te verwonderen dat op de eerste plaats van alle bestsellerlijsten een Mozart-titel staat. Hoewel: vaak kun je, bij het betreden van een Oostenrijkse boekwinkel de kreet ''nee, toch niet weer een boek over Mozart!'' nauwelijks onderdrukken.

Brigitte Hamann, een van huis uit Duitse schrijfster die al lang in Wenen woont en de familie Habsburg tot haar werkterrein heeft gemaakt (maar ze schreef ook een biografie over de pacifiste Bertha von Suttner) schreef haar Nichts als Musik im Kopf speciaal voor jonge lezers. Het is een heel aardige kennismaking met het kleine genie, verlucht met veel mooie afbeeldingen van de componist en het decor van zijn leven. Nuttig is een overzicht van alle door Mozart gecomponeerde opera's. Er is ook een hoofdstukje over Mozart in Holland, waarin onze stadhouder Prins Willem V als ''de heerser der Nederlanden'' wordt beschreven. Een begrijpelijke vergissing voor een Habsburg-biografe.

Een onderwerp dat naast Mozarts overheersende aanwezigheid dit jaar overeind blijft is het milieu en meer persoonlijk: een gezond leven.

De lawine van informatie in winkels en media over wat wel en wat niet goed is maakt ook de Oostenrijkse burger rijp voor een kritische wegwijzer. Okotricks und Bioschwindel is een stevig werk voor stevige lezers, dat een frontale aanval doet op de ecologische marketing: het in de markt stampen van allerlei produkten met de fabel dat zij schoner, gezonder, milieuvriendelijker zouden zijn dan andere.

Ook veegt het boek de vloer aan met industriepropaganda die alternatieven voor bestaande produkten belachelijk maakt of anderszins in de grond boort. Dit betekent overigens niet dat het boek een smakelijke, spannend geformuleerde polemiek zou zijn tegenover de ''leugenachtige krachten in de samenleving''. Het werk staat vol tabellen en chemische formules en het vooronderstelt bij de lezer enige betakennis.

Kabeltelevisie is in Oostenrijk en ook in Wenen, waar 20 procent van de bevolking woont, veel minder verbreid dan in Nederland. Van de oorlog in de Golf hebben de meeste Oostenrijkers dan ook niet op de eerste rang van CNN's wereldbios kunnen genieten. Zij waren aangewezen op wat de correspondenten van de Oostenrijkse televisie te melden hadden. Onder hen was Hans Benedict een van de meest zichtbare.

Benedict, eind jaren-70 correspondent in Jeruzalem en Beiroet en tot voor kort chef documentaires in Wenen, beperkt zich niet tot het beeldscherm. Verschillende boeken over het Nabije Oosten rolden uit zijn pen. Kirschen aus Sidon is een vlot, kundig boek, waarin een verscheidenheid aan onderwerpen aan bod komt: de Libanon, Khomeini, de PLO, het Israel-syndroom in Washington, de as Damascus-Moskou, enz.

Het is een dik boek van een gretige ooggetuige. Ook een ooggetuige, en wel van haar tijdperk was Hilde Spiel, die eind vorig jaar, 79 jaar oud, in Wenen overleed. Het posthuum verschenen Die Damonie der Gemutlichkeit is een door haar zelf nog gemaakte selectie uit de stukken die zij tussen 1963 en 1990 voor de Frankfurter Allgemeine schreef. In welk land Hilde Spiel, die twee jaar voor de Anschluss naar Engeland vertrok en 25 jaar in ballingschap leefde, het demonische achter de Gemutlichkeit ontwaart ligt voor de hand: haar land van herkomst: Oostenrijk.

Het boek van Hilde Spiel is het enige op de huidige bestsellerlijst dat gaat over Oostenrijks zelfonderzoek, over skeletten in de kast, over de verdoezelcultuur, die hier vaak heerst. Het merendeel van de tophit is easy reading. Dat geldt helemaal voor het werkje van de Oostenrijkse journaliste Renate Daimler Verschwiegene Lust, waarin vrouwen van boven de 60 over liefde en seksualiteit verhalen. Het is een ijzig boekje met korte persoonlijke verslagen van een niet meer zo jeugdig, maar energiek lustleven. Openhartig is het sleutelwoord.

Voorbeeld: een tachtigjarige zegt gerespecteerd te willen worden door een stevige erectie.

Op 2 januari 1900 begon de Oostenrijker Gustav Davis met een krant voor de massa: de Kronenzeitung. Die krant is nu, onder de zeer conservatieve hoofdredacteur-uitgever Hans Dichand vaak plat en onappetijtelijk, maar succesvol is het blad absoluut. Schlagzeilen in Osterreich is het cadeau voor de 90ste verjaardag van de krant. Het geeft een kijkje op wat de volksziel zo de afgelopen 90 jaar bewogen heeft. Maar de selectie is al even tendentieus als de selectie van het nieuws, die de redactie elke dag maakt. De grofste en schandelijkste koppen ontbreken in het boek en het laveert door de toch eerder dramatische ups en downs van 90 jaar Oostenrijkse geschiedenis alsof er niet veel bijzonders aan de hand is geweest.

Heette de hond Bauschan uit Thomas Mann's Herr und Hund in werkelijkheid ook zo? Zag Melville ooit een witte walvis? Over dieren in een aantal boeken van beroemde schrijvers vertelt Dietmar Grieser in zijn Im Tiergarten der Weltliteratur. Over Milne's Pu, der Bar en T.S. Eliot's Old Possum's Book of Practical Cats (de basis voor de musical). Maar dieren spelen de hoofdrol. Het is een aardig boekje, dat nodig eens geschreven moest worden. Hoeveel drukinkt is er tenslotte niet besteed aan mensen, die als beesten de geschiedenis zijn ingegaan.

Geen Weenser stijl dan Jugendstil en het aantal boekjes en gidsen dat het rijke aanbod aan Jugendstil-bouwwerken documenteert is groot.

Lehne's Jugendstil in Wien onderscheidt zich van de vele andere werken door de fraaie uitvoering, de foto's van decoratieve details en een zeer handig biografisch aanhangsel, waarin allerlei gegevens over de grote Jugendstil-architecten van Wenen te vinden zijn.

Een groot succes in de boekwinkel is ook de voortreffelijke architectuurgids van Friedrich Achleitner. Drie van de vier delen die op het programma staan zijn nu verschenen. De gids beperkt zich tot de twintigste eeuw, is dan ook een uitgave van het Museum Moderner Kunst Wien.

Het theater is voor het Weense volk vaak van groter werkelijkheidsgehalte dan het echte leven. Wat op de planken gebeurt lijkt voor velen van groter belang dan de wereldgeschiedenis, die even verderop plaatsvindt. Wenens helden zijn dan ook acteurs of actrices.

Geen toptien boekenlijst is dan ook volledig zonder toneelboek. Dit voorjaar zijn het de herinneringen van Hans Holt, ooit jeune premier, ooit Kari Bruhl in Hofmannsthal's Der Schwierige, ooit vader von Trapp in de twee films die over de zingende familie von Trapp gemaakt zijn.

Het boek stort een regen van theaterfeiten en anekdotes over de lezer uit, maar behandelt de dramatische gebeurtenissen in de buitenwereld tussen 1938 en 1945 zoals ze er vanaf het podium uitzagen: in de marge. Ook dit boek is een bijdrage aan de verdoezelcultuur, waarvan al eerder sprake was.

    • André Spoor