Wijsgerig rendement

Eindprodukt, rendement en kwaliteitsbewaking: het zijn geen termen uit de klassieke theorieen over wijsgerige opvoeding, eerder begrippen uit de banale wereld van bedrijfsleven en management. Wat is het eindprodukt van een socratische dialoog? Het optimale rendement van lezing van Spinoza's Ethica? En welke negentiende-eeuwse kwaliteitscontroleurs hadden een tegendraadse denker als Nietzsche ooit van een keurmerk voorzien?

Toch heeft een commissie, bestaande uit vijf hoogleraren wijsbegeerte en een didacticus, het gewaagd om het filosofie-onderwijs aan Nederlandse universiteiten juist aan die criteria te toetsen. Het resultaat: een fikse onvoldoende. Zijn de universiteiten nu gezakt voor een examen dat ook Plato's Academia niet had doorstaan?

Ze zijn gezakt, maar dat is niet alleen hun eigen schuld. De tot vier jaar beperkte studieduur maakt een deugdelijke opzet van de studie schier onmogelijk, zo schrijft de commissie. Dat laat echter onverlet dat zeer veel aan de onderwijsprogramma's kan worden verbeterd. Met haar scherpe kritiek heeft de commissie daartoe niet de eerste, maar wel een goede aanzet gegeven.

Begeerte, ook begeerte naar wijsheid, is geneigd zich weinig aan te trekken van organisatie en discipline. Maar of men nu met de hamer filosofeert of met het scheermes van Ockham, wie kiest voor een universitaire studie, kiest voor een opleiding waar een duidelijke organisatie en doelstelling aan ten grondslag behoren te liggen - en helaas een tijdslimiet.

Daarmee is de filosofie, te onderscheiden van het universitaire onderwijs in dat vak, echter niet aan banden gelegd. Filosofie levert geen produkt op, en hoeft dat ook niet te doen. Want uiteindelijk gaat het in de wijsbegeerte - Cornelis Verhoeven parafraserend - om het vuur, niet om de sintels die resten.

    • Juurd Eijsvoogel