Vondst Romeinse villa verandert legende VenetieDoor

ROME, 5 april - Eeuwenlang hebben de Venetianen volgehouden dat hun stad in de vijfde eeuw is gesticht door een aantal vrijheidslievende mannen die, liever dan zich te onderwerpen aan de Hunnen, de lagune in vluchtten om daar op een zandbank een nieuwe stad op te bouwen. De ontdekking deze week van een Romeinse villa in de lagune heeft dit stukje mythologie dat bij de geschiedenis van Venetie is gaan horen, volledig op losse schroeven gezet.

Op 25 maart 421, om twaalf precies, is Venetie gesticht door drie illustere mannen uit Padua, zo wilde de Middeleeuwse legende het.

Later is dat jaartal wat aangepast, maar met niet meer dan een paar jaar. De boodschap bleef dezelfde: Venetie is gesticht door mensen die bereid waren offers te brengen voor hun onafhankelijkheid. Deze gedachte was in de middeleeuwen en de renaissance het fundament onder de politieke onafhankelijkheid van de trotse Serenissima, de Venetiaanse republiek.

Door het volhardende speurwerk van een honorair inspecteur van de Venetiaanse kunsthistorische dienst, Ernesto Canal, moet de geschiedenis nu worden herschreven. Al twintig jaar doet Canal onder het water van de lagune archeologisch onderzoek, in de overtuiging dat Venetie een andere oorsprong heeft. Deze week heeft hij de vondst bekendgemaakt die hem gelijk geeft: stukken van een Romeinse mozaiekvloer met zwarte en witte steentjes, en stukken marmer, alles uit de eerste eeuw na Christus.

Deze resten van een Romeinse villa zijn ontdekt op een piepklein eilandje bij Torcello, een eiland iets ten noorden van de eigenlijke stad Venetie. Vermoed wordt dat er nog veel meer onder water ligt. Het Italiaanse ministerie van cultuur zal een deel van het verdere onderzoek financieren.

De ontdekking van Canal past in de conclusies van geologisch onderzoek naar de lagune van Venetie. Geologen hebben gezegd dat de huidige lagune in de vierde eeuw geen moerassig gebied dat een veilig heenkomen bood bij de invasies uit het buitenland, maar vasteland dat al geruime tijd werd bewoond.

Het kustgebied in het noordelijk gedeelte van de Adriatische zee is in de loop der eeuwen sterk verzakt, sinds de eerste eeuw met ongeveer anderhalf tot twee meter. Tegelijkertijd is het zeeniveau met een tot twee meter gestegen. De lagune zoals we die nu kennen, zou zich pas in de twaalfde eeuw hebben gevormd.

Pag. 6:

Venetie toch Romeins

Opvallend is ook dat de grote Romeinse historicus Titus Livius, geboren in Padua op twintig kilometer van Venetie, geen enkele keer over een lagune spreekt als het over het noordelijke gedeelte van de Adriatische kust gaat. Hij schrijft alleen over plassen stilstaand water waarin de vloot van de Spartaanse koning Kleonimos rond 300 vastliep.

Al in de jaren dertig betoogde de historicus Giuseppe Marzemin uit Padua dat de Venetiaanse lagune ten tijde van Julius Ceasar een vruchtbare vlakte was met alleen hier en daar grote poelen. Zij zou zijn bewoond door Romeinse kolonies uit naburige steden, als Padua, Altino, Concordia en Oderzo. Marzemin werd indertijd weggehoond, maar de ontdekking van Canal lijkt hem alsnog gelijk te geven.

Het gehucht Altino is hierdoor opnieuw in de belangstelling gekomen. Deze oude nederzetting ligt aan de Romeinse Via Annia, aan de rand van de huidige lagune. In de tweede eeuw voor Christus kwam dit stadje, dat toen een open verbinding met zee had, onder Romeins gezag.

Canal zelf heeft de precieze plaats van zijn vondst angstvallig geheim gehouden. Hij heeft verteld dat hij de resten van de Romeinse villa onder een aantal andere gebouwen heeft gevonden: eerst een abdij uit de veertiende eeuw, daaronder een kerk die tot 1185 heeft bestaan en daaronder weer resten van een klooster. Bij verder graven stuitte hij op een toren uit de zevende eeuw, een kerkhof met amfora's waarin botten van kinderen uit de vijfde eeuw zaten en een villa uit de vierde eeuw. Tenslotte kwam hij uit bij de mozaiekvloer uit de eerste eeuw.

Deze reeks van lagen laat volgens Canal zien dat wat nu de lagune is, in ieder geval sinds de eerste eeuw vrijwel onafgebroken is bewoond.

De Romeinen hadden de lagune al bezet, en daarmee is het idee van het in vrijheid geboren Venetie verdwenen.

In een eerste reactie hebben andere Venetiaanse historici gezegd dat nu niet meer te ontkennen is, dat de Romeinen in de lagune aanwezig waren. Maar dat Venetie door de Romeinen zou zijn gesticht en niet door mensen uit de regio Veneto, wordt door velen nog verworpen.