Tutu acht tijd rijp om sanctiebeleid tegen Zuid-Afrika te herzien

JOHANNESBURG, 5 april - De Zuidafrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu, tot nog toe een van 's lands meest uitgesproken voorstanders van internationale sancties tegen apartheid, heeft gezegd dat de tijd rijp is om het sanctiebeleid te herzien.

“Sancties zijn succesvoller gebleken dan we maar hadden kunnen hopen”, zo liet Tutu vanmorgen vanuit Kaapstad weten. “Er is nu reden voor ons (kerkleiders, red.) om te bekijken wanneer we zullen besluiten dat de sancties moeten worden opgeheven.”

Volgens Tutu gaat het echter te ver de sancties nu al met onmiddellijke ingang in te trekken. “Het is van het allergrootste belang dat eerst wordt overlegd met de onderdrukten en de leiders van de onderdrukten.”

Een groot aantal landen en organsaties heeft in de loop der jaren strafmaatregelen tegen Zuid-Afrka afgekondigd (handelssancties, sportboycots, culturele boycots) uit protest tegen de apartheid in dat land. President De Klerk werkt nu aan hervormingen en zegt dat de laatste apartheidswetten nog deze zomer zullen worden afgeschaft.

Het Afrikaanse Nationaal Congres (ANC), de belangrijkste zwarte politieke organisatie in het land, blijft zich evenwel verzetten tegen opheffing van de sancties. “We zijn geinteresseerd in daden, niet in beloftes”, aldus Gill Markus, woordvoerster van het ANC in Johannesburg.

Andere, meer radicale zwarte organisaties, zoals het Pan Afrikaans Congres en de uit de 'zwarte bewustzijnsbeweging' voortgekomen Azapu, willen pas over opheffing van de sancties praten als alle Zuidafrikanen stemrecht hebben volgens het principe 'one man one vote'.

De uitlatingen van Tutu zijn in 'blank' Zuid-Afrika zeer hartelijk ontvangen. Dr. Chris Stals, de gouverneur van de Zuidafrikaanse centrale bank, verklaarde gisteren tegenover deze krant dat “opheffing van de sancties de beeindiging van de apartheid zal versnellen”. “De gemakkelijkste manier om van het apartheidssysteem af te komen is het creeren van een sterke economische groei. In dat geval is het pure noodzaak zwarte mensen bij de zaak te betrekken.

Het ministerie van buitenlandse zaken in Pretoria ontkent dat sancties het einde van apartheid hebben bewerkstelligd. Henri Raubenheimer, plaatsvervangend directeur van het economisch bureau van het ministerie, meent zelfs dat de sancties het land op de lange termijn eigenlijk alleen maar in de kaart hebben gespeeld. “Het was een dure les, maar we hebben er veel van geleerd. We hebben dank zij de sancties bijvoorbeeld eigen industrieen leren opzetten. En we hebben de Oosteuropese markt gepenetreerd, nog voor Perestroika en de val van de Berlijnse muur.”

[De Zuidafrikaanse minister van buitenlandse zaken, Roelof Botha, liet vanmorgen in een interview met het Franse dagblad Le Figaro weten dat de geisoleerde positie van zijn land in de wereld “vanaf nu” tot het verleden behoort. “Onze belangrijkste problemen liggen vanaf vandaag” op binnenlands terrein.] Een hoge ambtenaar van het ministerie van handel en industrie in Pretoria, die niet met name genoemd wil worden, vertelde deze week dat Zuid-Afrika nu al formele handelsbetrekingen onderhoudt, of zeer binnenkort zal aanknopen, met Hongarije, Polen, Tsjechoslowakije en Roemenie. Het ministerie opent bovendien binnenkort een 'interest office' in de Sovjet-Unie, een land dat nog steeds formeel alle handel met Zuid-Afrika verbiedt.

De Amerikanen waren tot voor kort fel gekant tegen opheffing van sancties. Maar gisteren verklaarde de Amerikaanse onderminister van buitelandse zaken Herman Cohen tijdens een bezoek aan Kaapstad dat de hervormingen in Zuid-Afrika opheffing van de sancties zeer waarschijnlijk maken. “Het moment om een besluit te nemen” over het opheffen van sancties is nabij, aldus Cohen.