Miriam Cahn T-m 4 mei in galerie Espace, ...

Miriam Cahn T-m 4 mei in galerie Espace, Kerkstraat 276 Amsterdam. Di. t-m za. 12-17.30u. Prijzen van (f) 2.000,- tot (f) 29.000,-.

Zeger Reijers T-m 17 april in galerie Zeger Reijers, Eendrachtsweg 60 Rotterdam. Do. t-m zo. 14-18u. Prijzen: (f) 200,- tot (f) 1.850,-. Al het werk is in oplage vervaardigd.

Encounters T-m 27 april in galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116 Amsterdam. Di. t-m vr. 10-13 en 14-18u., za 14-18u.

Miriam Cahn De term 'vrouwenkunst' is controversieel. Door (mannelijke) recensenten wel gebruikt om al te lievig, 'vrouwelijk' werk van kunstenaressen te diskwalificeren, werd het begrip in de jaren zeventig door feministes tot geuzennaam verheven. Inzet was een uitsluitend door vrouwen te ontwikkelen beeldtaal. Een van de deelneemsters aan de in 1979 gehouden tentoonstelling 'Feministische kunst internationaal' was de Zwitserse Miriam Cahn (1949), die nu in Amsterdam exposeert. In de sombere wereld van Cahn staat veelal de vrouw centraal, afgebeeld als hologig, naakt wezen dat er beschadigd uitziet. Borsten en vagina, verwijzend naar de 'reproduktieve functie'

van de vrouw, worden dikwijls benadrukt en geven haar een dierlijk aanzien. Als je dan ook nog leest dat de kunstenares veel tekeningen met gesloten ogen maakt en erbij vermeldt of het werk tot stand kwam tijdens haar menstruatie of ovulatie, steken al gauw alle vooroordelen de kop op die bij het begrip 'vrouwenkunst' horen. Dat kan niks zijn, zo'n hyper-subjectieve werkwijze en zo'n clichematig thema! Toch zijn de mishandelde vrouwen bij Miriam Cahn geen cliches en bezitten haar intuitief in stof getekende, emotionele taferelen een indrukwekkende kracht.

Cahns tekeningen zijn primitief op een manier die herinnert aan grotschilderingen. Ook de onderwerpen hebben dat oerachtige karakter.

Er zijn wortels en planten, voortwoekerend over een mensloze aarde, en millennia oude diersoorten zoals vissen en voorlopers van het huidige hert. Op grote 'plattegronden' verschijnt een oerbos of woest bergland. Alles is getoonzet in zwart: modderige wortels, in het zwarte water verborgen beesten, grauwe vrouwen met ledematen die er afgestorven uitzien. Dit roet, door Cahn 'stof' genoemd, schraapt ze van blokken zwart krijt dat dan als een fijne regen op het blanke papier dwarrelt en vervolgens met de vingers wordt bewerkt: 'Lesen im Staub'. De sfeer waarin zowel planten als mensen zijn ondergedompeld is die van een verstikkende hopeloosheid. Misbruikt, dat woord lijkt de meest adequate beschrijving van de miserabele toestand van de kunstenares - want het zijn zelfportretten, deze obsessief herhaalde beeltenissen.

Verschrikkelijk en ontroerend tegelijk is het beeld van een staande vrouw in wier buik we, als op een rontgen-foto, een ronde vorm met twee uitsteeksels zien. Het moet een kind zijn, de armpjes gespreid als een gekruisigde. Een dikke zwarte lijn hangt als een navelstreng tussen de benen van de moeder - haar kind is dood. Uit eenzelfde lugubere fascinatie komen haar recente olieverfschilderijtjes en aquarellen voort. Eerstgenoemde zijn realistisch nageschilderde luchtfoto's van chemie-concerns als Ciba-Geigy en van het vernietigingskamp Auschwitz. Voor het eerst gebruikt Cahn kleur, maar het zijn giftig-felle tinten die je associeert met gevaar. De aquarellen zien eruit als uiteenspattend vuurwerk maar geven de ontploffing van atoombommen weer. Het zijn juist de fabriekmatig-efficiente ordening van het concentratiekamp en de schijnvrolijkheid van het meest vernietigende wapen dat de mens ooit uitvond, die zo huiveringwekkend zijn. Opnieuw dreigt hier holle praat over de grote thema's van onze tijd. Hoe ontsnapt Cahn daaraan? De meest recente realistische taferelen terzijde latend, kijk ik nog eens naar de rudimentaire plantestengels en de schetsmatige contouren van de vrouwenlichamen. Het antwoord moet liggen in de onbeholpenheid waarmee Miriam Cahn steeds weer dezelfde beelden schept met steeds weer dezelfde zichtbare moeite. Alsof ze de verbijstering over haar positie als vrouw en over het lot van onze wereld bij elke tekening als nieuw ondergaat. Dat ontbreken van routine behoedt haar voor elke vorm van retoriek.

T-m 4 mei in galerie Espace, Kerkstraat 276 Amsterdam. Di. t-m za. 12-17.30u. Prijzen van (f) 2.000,- tot (f) 29.000,-.

Zeger Reijers Eind 1989 verhuisde drukker Zeger Reijers van Bergen (NH) naar Rotterdam. Aan belangstelling ontbrak het hem niet. Tot de kunstenaars die vaak in nauwe samenwerking met hem grafiek of multiples maken behoren Hanne Darboven, Martin Disler, Dokoupil, Pieter Laurens Mol, Cornelius Rogge en Ger van Elk. Reijers wilde echter een galerie koppelen aan zijn drukkerij, 'en dan moet je je in een grote stad vestigen'. In de Maasstad heeft hij niet ver van museum Boymans-van Beuningen een mooie expositieruimte tot zijn beschikking terwijl de drukpersen een verdieping lager staan. Deze maand is er werk te zien van twee minder bekende Rotterdamse kunstenaars. Johan Meijerink toont drie zeefdrukken waarin een wolkenlucht steeds de achtergrond vormt.

Daaroverheen is een woord afgedrukt, respectievelijk 'pace', 'vittoria' en 'anima'. Het zijn drie verschillende benamingen van Maria die de uiteenlopende functies aangeven die de Heilige Maagd kan vervullen voor een katholieke gelovige. Een vierde stuk behelst het op glas gezeefdrukte woord 'msouonn', herleid van de zin 'the sun is married to the moon' en afkomstig uit het boek The Songlines van Bruce Chatwin. Meijerinks werk ziet er verzorgd uit, misschien wel iets te.

Esthetiek is minder opdringerig aanwezig bij zijn mede-exposant, Han Hoogerbrugge. Hij is geboeid door de wereld van het bodybuilden dat een gesloten circuit schijnt te zijn met zijn eigen wetten en jargon.

Hoogerbrugge ziet hierin een overeenkomst met de kunstscene, ook al omdat de bodybuilder zijn lichaam als het ware beeldhouwt op een manier die niet ver afstaat van het hakwerk dat een klassieke beeldhouwer doet. De kunstenaar, die zelf ook door de fitness-koorts is bevangen, maakte drie poefs waarop mannentorso's zijn afgedrukt. De spiercontracties hebben het bovenlijf in allerlei segmenten opgedeeld waardoor we het niet meer als romp herkennen maar naar een vreemdsoortig stuk vlees kijken. Dat vervreemdingseffect heeft hij handig versterkt door een puzzel te maken van eenzelfde opname van een torso. Mij kostte het althans veel tijd om de juiste stukjes in elkaar te passen.

T-m 17 april in galerie Zeger Reijers, Eendrachtsweg 60 Rotterdam. Do. t-m zo. 14-18u. Prijzen: (f) 200,- tot (f) 1.850,-. Al het werk is in oplage vervaardigd.

Encounters De verhouding tussen kunstbeschouwer en kunstwerk vormt het thema van de expositie Close Encounters die Jolie van Leeuwen, medewerker van Paul Andriesse, in galerie Andriesse heeft samengesteld. De surrealistisch ogende schilderijen van de jonge Belg Patrick van den Eijnde (1964) tonen de afgebeelde vrouwen onveranderlijk op de rug, zoals zijn landgenoot Magritte dat eerder deed. Alleen vraag je je bij de haarfetisjist Van den Eijnde af of er achter de enorme haardossen die hij minitieus weergeeft, wel wezens van vlees en bloed schuilgaan.

De kapsels zijn een soort beeldhouwwerken met rococokrullen en worden bijna autonome kunstwerken. Intrigerend is ook de video-installatie Narcissus van Jeffrey Shaw. Wie zich voorover buigt over de liggende monitor, wordt via een camera en een warmtesensor op het beeldscherm geregistreerd. Ons gezicht waaiert uiteen in kringen, alsof we werkelijk in een plas water kijken. De bijdrage van Peter Scott is de minste van de vier; dat er onder een ogenschijnlijk egaal wit vlak een voorstelling schemert, is een schilderkunstig trucje dat al vaker is vertoond. De Boekenkast van Jan van de Pavert heeft een effect dat omgekeerd evenredig is aan dat van Shaws video. We kijken aan de zijkant een kast in die is voorzien van planken en wanden van spiegelglas. Omdat de kast in een boog loopt, zien we echter niet onze eigen beeltenis zoals we verwachten, maar een labyrint van zwevende planken. Het is spookachtig: hoe je ook je best doet, je komt maar niet in the picture.

T-m 27 april in galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116 Amsterdam. Di. t-m vr. 10-13 en 14-18u., za 14-18u.