Japan versus VS

De manier waarop de Amerikanen hun economie bestieren - zelf consumeren, anderen laten produceren - leidt ertoe dat over pakweg een decennium Japan economisch het machtigste land ter wereld wordt. Nu beslaat de Japanse economie al zestig procent van de Amerikaanse en is Japan al geruime tijd nummer twee in de wereld. Tien jaar verder en Japan is nummer een en dat bij een bevolking die ruim de helft kleiner is dan die van de VS.

De Amerikanen consumeren te veel, sparen te weinig en houden onvoldoende over om te investeren. Dat wisten we. Amerikanen consumeren zo veel, dat zij geld te kort komen en lenen in het buitenland, Japan voorop. Dat wisten we ook. Zolang Japan produkten maakt die de Amerikanen bereid zijn af te nemen en zo lang Japan bereid is daarvoor in dollars betaald te krijgen en die weer uit te lenen aan de Amerikanen, loopt het rond. Zelfs dat wisten we.

Hadden de Amerikanen minder geconsumeerd en meer gespaard, dan hadden zij meer kunnen investeren. Hoeveel? Twee economen van de New-Yorkse Federal Reserve hebben het uitgerekend. In de afgelopen tien jaar zijn de VS wegens overconsumptie in totaal zes a acht procent economische groei misgelopen. Dat wisten we niet: zo'n kwart biljoen dollar.

Je kunt het ook anders stellen: wat de VS zijn misgelopen hebben de Japanners opgestreken. De Amerikanen genereerden de vraag naar Japanse produkten. Voor Japan was er geen alternatief voor de reusachtige markt die de overvloed aan produkten en dollars kon absorberen. Als zij de dollars op de bank hadden gezet, was hun export prompt ingezakt. Als de VS in yens hadden moeten afrekenen, hadden de Amerikanen die toch eerst zelf moeten verdienen. Hadden de Amerikanen yen-kredieten opgenomen, was de dollar binnen de kortste keren geen cent waard geworden en had Japan de kredietkraan dichtgedraaid. Japan accepteerde de dollartegoeden, omdat de dollar sleutelvaluta is: munt van het economisch en militair machtigste land ter wereld.

Hadden de Amerikanen meer gespaard en geinvesteerd, dan waren zij natuurlijk harder gegroeid en was Japan economische groei misgelopen.

Zolang de VS overconsumeren houden zij een handelstekort met Japan. Amerikaanse klachten over geringe toegankelijkheid van de Japanse markt zijn in dat licht niet ter zake. De Amerikanen investeren gewoon te weinig om de Japanse import van hun eigen markt te verdringen.

Nu men in Japan orde op zaken moet stellen, de banken voorop, en de verzwakte vermogenspositie na koersval en renteverhoging moet worden hersteld, heeft het zelf dringend geld nodig en leent het minder uit aan de VS. In de VS zijn het nu institutionele beleggers en banken die geld lenen aan de overheid. Zij vertrouwen hun geld niet langer toe aan de bedrijven. Dat betekent dat er nog minder wordt geinvesteerd in de VS, terwijl de overconsumptie kan voortduren. Om dat proces te keren heeft de Federal Reserve al een paar keer de rente verlaagd, maar een lagere rente doet beleggers en bankiers nog niet besluiten hun geld naar bedrijven in plaats van de overheid te brengen. Ook met het extra fourneren van geld aan de banken lost de Fed het probleem nog niet op. Met monetaire politiek is een economie nu eenmaal makkelijker af te remmen dan te stimuleren.

Nu de overwinningsroes na de Golfoorlog aan het wegebben is worden de structurele problemen snel zichtbaar. Het Japan bashing neemt weer hand over hand toe. Nog verder inzakkende investeringen doen het ergste vermoeden: een recessie die overgaat in een depressie, en Amerikaanse ondernemingen die door hun geringe beurswaarde voor een habbekrats massaal worden opgekocht door Japan. Japan wordt dan in een klap nummer een.

Dat zal wel niemand geloven. Makkelijker te geloven is dat de overwinningsroes aanstekelijk werkte en banken en beleggers hun geld weer in bedrijven steken. Japan verdient intussen weer zoveel met zijn export dat het bereid is geld uit te lenen aan de Amerikanen. De crisis is afgewend, de Amerikaanse economie trekt weer aan en de problemen zijn de wereld uit. Op een na: de overconsumptie van de Amerikanen.

    • Paul Friese