Wetenschappelijke functie openbare bibliotheek bedreigd

In het kader van de Tussenbalans dreigt een bijzondere publieksservice van de openbare bibliotheken, de Wetenschappelijke Steunfunctie, te worden wegbezuinigd. De toegankelijkheid tot de wetenschappelijke literatuur zou daardoor voor niet-academische cursisten en autodidacten drastisch afnemen.

Meer dan een half miljoen maal per jaar profiteren burgers in Nederland van een weinig bekende, maar daarom niet onbelangrijke voorziening van de openbare bibliotheken: de Wetenschappelijke Steunfunctie (WSF). Als het aan de ambtenaren van WVC ligt zal de WSF met ingang van volgend jaar worden opgeheven: de zes miljoen gulden rijkssubsidie per jaar is een van de posten op het bezuinigingslijstje dat eind vorige week aan minister d'Ancona is overhandigd.

Waarschijnlijk zullen nog deze maand Kabinet en beide Kamers een beslissing nemen.

De Wetenschappelijke Steunfunctie is ruim twintig jaar geleden in het leven geroepen om de universitaire bibliotheken te ontlasten. Dank zij de WSF hebben niet-universitair studerenden (MO- en HBO-studenten, maar ook enthousiastelingen die aan zelfstudie doen) toegang tot gespecialiseerde en populair-wetenschappelijke vaktijdschriften, naslagwerken en studieboeken.

De WSF ontstond aan het eind van de jaren zestig, toen de rijksoverheid een landelijk netwerk in het leven riep van grote regionale en stedelijke bibliotheken, die samen in de steunfunctie moesten voorzien. In 1975 kreeg dat netwerk een wettelijke grondslag en vanaf 1980 een meer definitief karakter. In totaal nemen dertien grote regionale en stedelijke bibliotheken deel, te vinden in Groningen, Leeuwarden, Deventer, Arnhem, Utrecht, Amsterdam, Haarlem, Rotterdam, Den Haag, Middelburg, Tilburg, Eindhoven en Maastricht.

Om een goede service te kunnen bieden, werken de dertien WSF-bibliotheken nauw samen. Zo stemmen ze hun collecties onderling af om doublures te voorkomen: elke bibliotheek heeft zijn eigen specialisaties. Amsterdamlegt bijvoorbeeld de nadruk op sociaal-economische onderwerpen, Eindhoven op kunstgeschiedenis en Groningen op toneel en film.

Gezamenlijk zijn de WSF-bibliotheken geabonneerd op ruim 12.000 verschillende tijdschriften en meer dan 1.000 losbladige uitgaven. In elke bibliotheek is een extra ruime collectie naslagwerken aanwezig, bestaande uit encyclopedieen, woordenboeken, hand- en jaarboeken, wetenschappelijke reeksen, proefschriften en studieboeken op HBO-niveau. Ze kunnen ter plaatse in de studiezaal worden geraadpleegd.

LEENVERKEER

Is een bepaald boek of tijdschrift niet in de regionale WSF-bibliotheek aanwezig, dan kan dit worden aangevraagd via interbibliothecair leenverkeer. Bovendien kan ook vanuit 'gewone'

openbare biblioteken en informatiecentra van de voorziening worden gebruik gemaakt.

De WSF-collecties zijn ontsloten met elektronische indexen. Ook beschikken ze over gegevensbanken, zoals het artikelenbestand TACO van het Nederlandse Bibliotheek en lectuurcentrum, een elektronisch register van zo'n 65.000 artikelen uit 120 populair-wetenschappelijke tijdschriften. Indien gewenst kunnen tijdschriftartikelen van elders tegen een vergoeding meteen per fax worden besteld.

De gezamelijke Universiteitsbibliotheken hebben minister d'Ancona inmiddels in een brief laten weten, dat zij niet bij machte zullen zijn om de taken van de WSF-bibliotheken over te nemen, bij gebrek aan voldoende middelen en mensen. Volgens de directeur van het WSF-bureau C.M. Elderink zullen de gebruikers bij een eventuele opheffing dan ook onherroepelijk tussen de wal en het schip vallen.

Elderink: ''De voorziening is niet spectaculair en door de verregaande integratie binnen de openbare bibliotheken weinig zichtbaar. Maar het staat wel vast dat een belangrijke groep bibliotheekgebruikers nu van wetenschappelijke informatiebronnen dreigt te worden afgesneden.''

Volgens Elderink zal de opheffing van de WSF neerkomen op een grootscheepse kapitaalvernietiging: ''De collecties die in twee decennia zijn opgebouwd, verliezen zodra je ze niet meer bijhoudt meteen hun waarde. Je kunt ze dan bij wijze van spreken net zo goed in de prullenbak gooien.''

De directeur heeft de indruk dat WVC in haar bezuinigingsplannen meer kijkt naar waar ze snel geld vandaan kan halen dan dat er sprake is van een inhoudelijke argumentatie. ''Er lijkt geen sprake van een consistent lange-termijn bibliotheekbeleid. De rijksoverheid heeft zich de afgelopen jaren bijna helemaal uit het bibliotheekbeleid teruggetrokken, in het kader van de bestuurlijke decentralisatie. Het laastste beleidsinstrument dat minister d'Ancona op bibliotheekgebied nog heeft, dat van de WSF, dreigt ze nu ook al uit handen te geven.''

Opheffing van de WSF zal overigens ook vrijwel zeker sluiting betekenen voor een aantal kleinere deelnemende bibliotheken. Een daarvan is de uit 1560 daterende Stads- of Athenaeumbibliotheek in Deventer met haar unieke collectie handschriften, incunabelen en oude drukken. Elderink: ''Voor grote bibliotheken als die in Rotterdam heeft het natuurlijk niet direct levensbedreigende gevolgen, maar ook daar komt het neer op een belangrijke aderlating, die de burger zal afsnijden van wetenschappelijke en culturele bronnen.''

Op het ministerie van WVC wil men nog niet al te veel kwijt over de voorgenomen opheffing. Een woordvoerder van de afdeling Cultuur wijst er op dat de bezuiniging deel uitmaakt van een veel groter pakket maatregelen, en dat het geld nu eenmaal ergens vandaan moet komen.

Of het voorstel zal worden uitgevoerd, zal afhangen van de politiek.

RECHT OP INFORMATIE

Maar volgens Marie-Louise Tiesinga, Eerste-Kamerlid voor D'66 en verklaard voorstander van behoud van de WSF, is het bibliotheekwezen politiek gezien een ondergeschoven kindje. ''De politieke belangstelling is traditioneel erg gering - als het om cultuurbeleid gaat, vallen de bibliotheken steeds weer buiten de boot. Sinds het bibliotheekbeleid grotendeels is overgeheveld naar de provinciale en gemeentelijke overheden is het aantal WVC-ambtenaren dat zich nog met bibliotheekzaken bezighoudt verontrustend klein geworden.''

Volgens Tiesinga vormen de zes miljoen gulden WSF-subsidie per jaar een relatief kleine post met een grote impact. ''De WSF is een zeer flexibele en innovatieve voorziening die veel oplevert en weinig kost.

Ik heb grote moeite met bezuiniging op juist deze post. De WSF is een heel belangrijk extra laagje bovenop de normale openbare-bibliotheekvoorzieningen en voorziet in aantoonbare behoefte aan wetenschappelijke informatie die niet door de universitaire bibliotheken kan worden gedekt. Met de opheffing van deze voorziening kom je aan het recht van individuele burgers op informatie, en dat is een van de allerlaatste dingen waarop je zou moeten bezuinigen.''

    • Felix Eijgenraam