Spelletjes en complotten

La bande des quatre. Regie: Jacques Rivette. Met: Bulle Ogier, Ines de Medeiros-D'Almeida, Fejria Deliba. Amsterdam, The Movies.

De huidige eigenaren van de Amsterdamse bioscoop The Movies besteden veel aandacht aan de 'wilde keuken' van het zojuist in de foyer geopende prestige-restaurant; in de filmzaal wordt echter een kliekje opgediend, nog ingekocht door hun voorganger Pieter Goedings. La bande des quatre werd eerder vertoond op de festivals van Berlijn (1989) en Rotterdam (1990) en bracht daar de kleine, maar fanatieke groep aanhangers van Jacques Rivette in vervoering, terwijl de meeste andere filmliefhebbers tamelijk onberoerd bleven. Ruim twee en een half uur kijken naar jonge actrices, die onder leiding van toneelschooldocente Bulle Ogier fragmenten uit klassieke Franse stukken spelen, is misschien ook wel wat veel gevraagd van niet-geletterden. Ogier herinnert zich in de film lacherig hoe ze ooit een Nederlands publiek vergeefs trachtte te boeien met Racine, en de leerlingen begrijpen meteen dat dit een gruwel geweest moet zijn.

In veel van Rivettes films speelt het theater een hoofdrol, naar mij verzekerd is niet alleen omdat hij daar zo van houdt, maar ook omdat het een metafoor zou zijn voor 'spel'. En spelletjes, complotten, geheime kamers, sleutels en mysterien, daar draait het ook in La bande des quatre voornamelijk om. De bende van vier bestaat uit studentes van Ogier, die ook in hun gemeenschappelijke woning niet op kunnen houden met het innemen van poses en het citeren van clausen. Een vijfde is eerder uit het huis vertrokken wegens een grote liefde.

Sindsdien worden de achterblijfsters beloerd en het hof gemaakt door een mannelijke buitenstaander, naar later zal blijken een rechercheur die hun ex-huisgenote verdenkt van medeplichtigheid aan de criminele activiteiten van haar minnaar. In de laatste akte zal de docente, de hogepriesteres van de eredienst voor de muze Thalia, tijdens de les met handboeien afgevoerd worden. De studentes spelen door, want kunst staat boven de wet, gehoorzaamt althans aan nobeler regels.

Double inconstance heet de komedie van Marivaux - tegenwoordig populair bij Franse filmmakers van enige eruditie - die de meeste stof levert voor de verkleedpartijen en voordrachten. Constance heet de docente. Taal is heilig voor Rivette en zijn dialoogschrijvers Pascal Bonitzer en Christine Laurent. De technisch virtuoze jonge actrices doen die verbale mantel geen moment uit, ook als ze jonge actrices spelen. Zij wonen in het manierisme van Rivette, jongleren met zijn dubbele bodems, charades, identiteitswisselingen en woordspelletjes.

Raadselachtige rollen, trollen in lorren.

    • Hans Beerekamp