Maya-steden

In W&O van 21 februari werd een artikel aangehaald uit Science waarin Amerikaanse onderzoekers tot de conclusie kwamen dat het tekort aan water de oorzaak was voor het verval van de Maya-steden. Reeds lang heeft men geprobeerd te achterhalen welke oorzaak ertoe heeft geleid dat de Maya's hun steden zo plotseling hadden verlaten. Reeds voor de Tweede Wereldoorlog verwierp prof. Pierre Gourou uit Parijs in zijn beroemde boek 'Les pays tropicaux' verschillende opvattingen over de ondergang van de Mayasteden. Zo toonde hij aan dat er geen oorzakelijk verband bestaat tussen het verval van de steden en aardbevingen, klimaatsinvloeden, oorlogen en invasies.

De Maya's hadden ondanks hun hoge technische ontwikkeling op het gebied van bouwkunst, sculpturen, astronomie en wijze van schrift en irrigatie, een akkerbouw op laag niveau. Zij hadden, zowel in het oude rijk in de bergen van Guatamala als in de nieuwe rijken in de tropische vlakten rondom, het 'milpa'-systeem. De Maya's kenden geen sendentaire akkerbouw, maar pasten het ladangsysteem toe, d.w.z.

akkerbouw op tijdelijke akkers zonder bemesting. Als gevolg hiervan raakten de akkers na een aantal jaren uitgeput en moest men steeds verder op zoek gaan naar nieuw te ontginnen gebieden.

Volgens Gourou zouden de Maya-overheden, als de afstand tot de verafgelegen milpa's te groot werd, de bevolking massaal hebben doen verhuizen om in de buurt van de verafgelegen akkers nieuwe nederzettingen te stichten. Zo kwamen de nieuwe steden in Yucatan ongeveer 120 tot 180 mijl verder noordelijk te liggen van het oorspronkelijke Maya-gebied. De Maya-beschaving in Yucatan, die omstreeks 1000 na Chr. een hoogtepunt had bereikt, was al in verval geraakt op het moment van de Spaanse veroveringen.

De steden in het oude rijk vertonen geen verwoestingen en zijn in feite in gave toestand verlaten. Een zekere parallel valt te trekken met de door zand overstoven oude steden van Babylon. Hier was verzilting van de akkers de oorzaak van massaal gedwongen verhuizing.

Natuurlijk zal een tijdelijk tekort aan water een rol hebben gespeeld, maar als de geirrigeerde akkers niet bemest worden zal de dunne laterietachtige bodem toch uitgeput raken met alle gevolgen van dien.

Het is merkwaardig dat in het artikel in Science, ondanks de vele aanhalingen van andere bronnen, nergens melding wordt gemaakt van de onderzoekingen van Gourou. (Pierre Gourou 'Les Pays Tropicaux'.

Presses Universitaires de France Paris 1935 en de Engelse uitgaven 'The Tropical World' 14e druk in 1970 Longman Group Ltd. Londen.)