Liefde voor Nederlandse auto's maakt Polen blind

Voor veel Polen biedt de Nederlandse automarkt een goede kans een 'nieuwe' Westerse auto op de kop te tikken. Het gele nummerbord is tegenwoordig een vertrouwd beeld in de straten van Warschau. De wekelijkse automarkt in Utrecht veroorzaakte twee weken geleden veel overlast voor bewoners en kopers. Maar op de terugweg naar Polen beginnen de problemen pas goed. De meeste auto's zijn niet veel jonger dan de bestuurders.

WARSCHAU, 4 april - “Ik had altijd een Polonez, de meest luxe Poolse auto”, zegt Andrzej (31), directeur van een adviesbureautje. “Na drie jaar waren de belangrijkste onderdelen gerepareerd of vervangen.

Sommige mankementen konden niet worden gerepareerd; de olie is altijd blijven lekken. Ten slotte heb ik besloten mijn 'oude', drie jaar oude Polonez om te ruilen voor een 'nieuwe', twaalf jaar oude Mercedes. En ik ben er gelukkig mee. Ik hoef alleen maar de banden op te pompen en de olie te verversen. Ik maak me geen zorgen over mankementen. De reserve-onderdelen zijn niet veel duurder dan die van een Polonez.''

Zo gaan duizenden Polen naar het Westen, voornamelijk naar Nederland en Belgie, op zoek naar hun nieuwe liefde. Sommigen vinden het geluk, maar de meesten komen al snel tot de ontdekking dat het leven met een 10 tot 15 jaar oude Opel of Volkswagen niet alleen rozegeur en maneschijn is. De eerste teleurstelling wordt vaak veroorzaakt door de tussenpersoon: de Nederlandse autohandelaar.

“Ik zat in moeilijkheden”, zegt Piotr, een 35-jarige ambtenaar op het ministerie van landbouw. “Ik ging alleen naar Nederland om een auto te kopen. Ik logeerde bij een paar goede vrienden. Mijn visum zou de volgende maandag aflopen en het was al zaterdag toen ik een geschikte advertentie vond. Dit leek precies wat ik wilde: een Mercedes 240 diesel, uit 1977, i.z.g.s., voor 2.400 gulden. Ik belde op. De man sprak totaal geen Engels, maar hij legde mijn vriend uit dat de motor in perfecte staat verkeerde. Er zaten alleen wat roestplekken op de carrosserie en er was lichte, bijna onzichtbare schade aan de voorkant.”

De man was erg vriendelijk. “Hij zou me oppikken bij het station. Ik sloeg werkelijk achterover toen ik zag wat er in zijn garage stond.

Het was een wrak. Overal zaten gaten. De 'lichte schade' wilde zeggen dat er bijna geen motorkap was en de motor was bedekt met een laag olie. De schoft wist dat ik geen kant op kon. Ik moest terug met een auto. Hij was zo royaal 200 gulden van de prijs af te doen. Maar in feite schoot ik daar niets mee op want in Duitsland kreeg ik een bekeuring (100 mark), omdat ik 's avonds zonder achterlichten reed.''

Zij die de Nederlandse handelaren niet vertrouwen kunnen misschien hun geluk beproeven in De Telegraaf, de populairste krant onder de Polen door het grote dagelijkse aanbod aan auto-advertenties. Maar ook dat blijft een risico.

Slawek (27), die een schoenveterfabriekje heeft, vond de auto die hij nodig had in de editie van zaterdag, de beste dag. Een Opel Rekord Caravan, diesel, uit 1981. Dat was fantastisch. Zijn wekelijkse produktie kon in een keer worden ingeladen en meegenomen. De auto zag er goed uit en de prijs was niet te hoog. De eigenaar vertelde hem eerlijk dat er wel iets was dat hij moest weten. Hij moest niet proberen de auto in Nederland te laten registreren, aangezien deze procedure veel tijd zou vergen. Er ontbrak een document dat in feite onbelangrijk was. Maar dat zou alleen in Nederland een probleem zijn.

Later hoorde Slawek van zijn Nederlandse vrienden dat dat onbelangrijke papiertje niets minder was dan Deel III. “Het kostte me vijf uur om een veilige grensovergang te vinden tussen Nederland en Duitsland waar ik kon passeren zonder te worden gecontroleerd”, zegt Slawek, een gelukkige Opelbezitter die alweer 1.500 dollar heeft geinvesteerd in zijn nieuwe auto, omdat de Opel het niet meer deed toen hij amper twee weken in Polen was.

Een Pool die de eigenaar is geworden van een nieuwe, tien jaar oude auto weet vaak niet dat de aankoop nog maar de eerste hindernis is. In Nederland beginnen de vele formele obstakels. Het is moeilijk een auto voor een korte tijd te verzekeren. De Telegraaf-lezers rijden zonder verzekering door Nederland en richting Duitse autobaan en hopen dat de politie hen niet ziet.

Dit is nog niet de ergste verkeersovertreding. In auto's die gekocht zijn op de automarkt in Brussel rijdt men vaak zonder nummerborden.

Bij de Poolse grens komen de volgende obstakels. Officieel moet iedereen die een auto invoert twee verschillende soorten belasting betalen. De invoerrechten - 10 procent van prijs van de auto met een minimum van 350 dollar - en een omzetbelasting: 20 procent van de prijs plus de invoerrechten. Maar in de praktijk is het altijd de douanebeambte die uitmaakt of de opgegeven prijs van de auto klopt of niet. Zo bestaat tot het laatste moment onzekerheid over de hoogte van de prijs. In extreme gevallen valt de belasting hoger uit dan de prijs van de auto. Zij die niet genoeg geld bij zich hebben bij de grens worden naar een plaatselijk belastingkantoor gestuurd waar zij nog twee maanden moeten wachten voordat aan alle formaliteiten is voldaan.

Daarom moeten zoveel Polen in auto's rijden met Nederlandse nummerplaten.

Robert (29), een student uit Warschau die in zijn vrije tijd ongeveer dertig verschillende auto's uit Duitsland en Nederland heeft geimporteerd, heeft een manier gevonden om deze moeilijkheden te omzeilen. “Ik rijd door Duitsland, en vijf kilometer voor de Poolse grens ontmoet ik mijn partner. Hij wacht me op met een bestelwagen en een trailer. Wij maken de voorwielophanging los en de auto passeert de grens alsof het alleen reserve-onderdelen zijn. De invoerrechten zijn dan symbolisch. Later in Warschau laten we de auto registreren als 'geassembleerde auto', zoals dat wordt genoemd, met als jaar van assemblage 1991.” Hij grijnst als hij zijn verhaal vertelt.

Niet alle Westerse auto's die tegenwoordig in Polen rondrijden zijn zo oud. Het valt veel buitenlanders op hoeveel luxe, fonkelnieuwe Mercedessen en Volvo's in het bezit zijn van Polen. Maar de prijzen van die auto's zijn te hoog voor de gemiddelde Pool. Een gewone Pool droomt van een tien jaar oude Mercedes, een acht jaar oude Opel of een zes jaar oude Renault. Hij zet alles op het spel. Hij gaat naar een ver land waar hij niemand kent en waar hij met niemand kan praten. Hij koopt een auto die hij niet heeft kunnen inspecteren. En hij wil er niet aan denken dat het zijn droomauto de volgende dag misschien een hoop oud roest kan zijn. Liefde maakt meestal blind.