Toenemende kritiek op Bush wegens zijn houding jegens Irak

WASHINGTON, 3 april - De grote verliezer van de Golfoorlog, de Iraakse president Saddam Hussein, was gisteravond voor het eerst in lange tijd te zien op de Amerikaanse televisie in een fraai, donker pak met stropdas in een marmeren paleis.

Het leek even of er tussen januari en nu niets is gebeurd. Bij dergelijke beelden groeit de kritiek in de Verenigde Staten op de neutraliteit van president Bush, die gisteren aan het golfen was in de deelstaat Florida. Terwijl hij zijn stick hanteerde, riep hij nog wel dat hij erg veel medelijden had met het menselijke lijden van de opstandelingen maar dat hij geen tijd had om verder nog vragen te beantwoorden. Een woordvoerder van het Pentagon meldde gisteren dat het Iraakse leger controle heeft over Noord-Irak. Alleen op het Iraakse platteland wordt nog gevochten.

Intussen zeggen ongedurige Amerikaanse soldaten tegen televisieverslaggevers dat zij best nog willen doorvechten tegen Irak “om het karwei af te maken”. De leider van de Democratische meerderheid in de Senaat, George Mitchell, zei zondag dat president Bush niet zou moeten toelaten dat Irak zijn helikopters inzet tegen de Koerdische en shi'itische opstandelingen. De Democratische voorzitter van de subcommissie van het Midden-Oosten in het Huis van Afgevaardigden, Lee Hamilton, is het daarmee eens.

De opiniepagina's van de kranten van gisteren waren vol woedende uitroepen. “Waarom het verraad?”, “Te voorzichtig in Irak”. “De mensen die worden afgeslacht zijn de zelfde mensen die Bush regelmatig heeft aangevuurd om tegen Saddam Hussein in opstand te komen”, schreef columnist Jim Hoagland van The Washington Post. “Dit is politiek in haar grofste vorm, niet leiderschap van een nieuwe wereldorde”. “De waarheid is dat Amerika door de opstandelingen te verraden in werkelijkheid ingrijpt - aan de kant van Saddam Hussein”, schreef A.M. Rosenthal van de New York Times.

De beelden van verslagen opstandelingen verstoren de mooie Amerikaanse overwinning en de gedachte van een nieuwe wereldorde waar geen onrecht meer mag geschieden. Ook in Koeweit wordt gefolterd. De New-Yorkse mensenrechtengroep Middle East Watch constateerde dat er in Koeweit al 2.000 mensen willekeurig waren opgepakt sinds de bevrijding van dat land op 26 februari. Enkele dozijnen waren al gedood. Hun verminkte lijken werden op parkeerplaatsen, autowegen en Palestijnse wijken neergegooid. Ook het Koeweitse leger zou meedoen aan de mishandeling.

“Gewetenloos is de stilte van de Amerikaanse regering tegenover de wijdverbreide misdaden die onder de neus van Amerikaanse soldaten gebeuren”, schreef de directeur van Middle East Watch, Andrew Whitley, gisteren.

Een grote schok was de opmerking voor de camera van de Amerikaanse opperbevelhebber van de geallieerde troepen in de Golf, generaal Norman Schwarzkopf, dat hij nog een dag had willen doorgaan met het vernietigen van de Iraakse troepen zodat ze in Irak zelf geen kwaad meer zouden kunnen. Later heeft hij zich voor deze uitlating geexcuseerd. The Washington Post kreeg veel telefoontjes van woedende abonnees die zeiden dat er geen sprake was van een tweespalt tussen de generaal en de president. Ze hadden toch gezegd dat ze het eens waren?

Deze verontwaardigde mensen moesten nog ontwaken uit de overwinningsroes.

Bush houdt vast aan zijn neutraliteit. De opstandelingen tegen Saddam worden wel ontvangen door de Amerikaanse regering maar de gesprekken zijn slechts van “symbolisch belang”, zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken gisteren. Ze gaf toe dat de gebeurtenissen in Irak “tragisch” en “hartverscheurend” waren.

En daarmee begrijpt Bush de nationale stemming beter dan de kritische commentatoren. De therapeutische overwinning van het Vietnamsyndroom heeft de Amerikanen niet oorlogszuchtiger gemaakt. Nog steeds zijn weinig Amerikanen bereid om een hoge prijs betalen voor een oorlog. De meesten willen de kostbare overwinning in de Golf gaaf houden en binnenhalen.

De Verenigde Naties hebben de Amerikaanse troepen niet gemachtigd om zich met de binnenlandse politiek van Irak te bemoeien. Ook buurlanden als Turkije willen Irak intact houden. Bush hoopt dat Saddam na het onderdrukken van de opstand alsnog zal vallen, omdat Irak in economische zin totaal is verwoest.

Een derde van de Amerikaanse troepen heeft de Golf al verlaten, meldde het Pentagon gisteren. Zo'n 5.000 man- of vrouwschappen vertrekken dagelijks. Vanavond wordt de nationale geest verzet tijdens prime time op de televisie: een All Star Salute to Our Troops in een hangar van de militaire vliegbasis Andrews in Washington. President Bush zal er ook zijn. De militaire attaches van de 35 bondgenoten in de Golfoorlog worden met hun eigen vlaggen naar hun plaatsen begeleid. De voormalige Amerikaanse krijgsgevangenen zijn uitgenodigd, evenals talrijke andere Golfveteranen.

Een van de twee producenten is Roger Ailes, Republikeins imagobouwer en de voormalige media-adviseur voor de presidentscampagne van Bush in 1988. De andere producent is de televisie-organisator van de Democratische conventie van 1988, Gary Smith. Er komt country-muziek van Barbara Mandrell, Randy Travis, Gary Morris en Ray Stevens. De acteurs Sophia Loren, Richard Thomas en Charlton Heston zullen de gasten in de show ontvangen. En ook Alan Alda zal van de partij zijn.

Hij staat beter bekend als Hawkeye Pierce, de chirurg uit de televisieserie Mash, die ook bij bebloede slachtoffers nog kon lachen en grappen maken.

    • Maarten Huygen