Politieke terreur

DE MOORD OP Detlev Rohwedder, de president van de Duitse Treuhandanstalt, is een daad van politieke terreur tegen de achtergrond van sociaal-economische ontreddering veroorzaakt door de Duitse eenwording.

De aanslag door de Rote Armee Fraktion (RAF) komt op een moment dat in Duitsland de enorme moeilijkheden van de eenwording in volle omvang onder ogen worden gezien. Zowel Oost- als Westduitsers beseffen de herculische taak die ze op zich hebben genomen. Terroristische aanslagen, altijd al verwerpelijk, zijn het slechtste middel om machteloosheid over de ineenstorting van de communistische illusie te kanaliseren.

De ontbindingsverschijnselen in de voormalige DDR hebben de RAF een nieuw ideologisch alibi, of liever: een nieuw doelwit, verschaft.

Anderhalf jaar geleden werd Alfred Herrhausen vermoord, de president van de Deutsche Bank en in de zomer van 1989 al een voorstander van snelle Duitse eenwording. Rohwedder is het jongste slachtoffer van de RAF, die eind jaren zestig onder de naam Baader-Meinhofgroep zijn gewapende aanslagen tegen symbolen van het Duitse kapitalisme begon.

TERWIJL IN andere landen terroristische organisaties meestal na een generatie uitsterven, wist de RAF steeds nieuwe lichtingen aanhangers te recruteren, ondanks vervolging, arrestaties en de dood van zijn oorspronkelijke leiders. De oorzaak van de hardnekkigheid waarmee de RAF overleefde, is niet zozeer gelegen in de Duitse samenleving als vermeende voedingsbodem voor gefrustreerd nationalisme en totalitaire verheerlijking van geweld. Dat is een al te gemakkelijk cliche dat aan de Duitse werkelijkheid geen recht doet. De RAF-terreur die voortkwam uit de generatie van de buiten-parlementaire oppositie in de jaren zestig, had nog een psychologische kern gehad van een specifieke Duitse generatiekloof en van een traumatische afrekening met het verleden. Wat daarna kwam, met enige overdrijving de derde RAF-generatie genoemd, was weinig meer dan een piepklein gezelschap criminelen en tragische individuen, amper bijeengehouden door een dun laagje ideologisch jargon.

Maar diezelfde lieden konden in de jaren tachtig, zo is na de val van de Muur gebleken, rekenen op bescherming in Oost-Duitsland en kregen actieve steun van de Stasi, de communistische staatsveiligheidsdienst.

De RAF danste aan de touwtjes van het regime van Erich Honecker. Het is zelfs niet uitgesloten dat bij de aanslag op Rohwedder voormalige Stasi-agenten betrokken zijn geweest, al gaat het hier om een terrein van speculatie en geruchten dat in het geval van de RAF nu al jaren mythische vormen aanneemt (waardoor de aantrekkingskracht ervan voor een handjevol jongeren ook telkens opnieuw wordt gestimuleerd).

DE TREUHAND is de executeur-testamentair van de failliete boedel in de voormalige DDR. In West-Duitsland wordt de Treuhand traagheid verweten bij de ontmanteling en privatisering van de 8.000 voormalige Kombinate, de industriele conglomeraten van het ex-communistische bewind. Rohwedder verzette zich zich tegen de uitverkoop van levensvatbare Oostduitse bedrijven voor weggeefprijzen of tegen sabotage door Westduitse ondernemingen die hun concurrenten het liefst zagen verdwijnen. In de vroegere DDR wordt de Treuhand evenwel verantwoordelijk gesteld voor de kille, kapitalistische sanering die massale ontslagen en gedwongen arbeidstijdsverkorting tot gevolg heeft.

Rohwedder, de zakenman en ex-politicus namens de sociaal-democratische SPD, was de zondebok geworden, die de veelvuldige kritiek op de Treuhand als een onvermijdelijk onderdeel van het saneringsprogramma was gaan beschouwen.

Na de recente demonstraties in Oostduitse steden was de politieke druk op de Treuhand toegenomen om voorzichtiger te zijn met de sociale gevolgen van de sanering van 40 jaar communistische industrie.

Rohwedder had de onmogelijke opgave om te moeten laveren tussen de sociale en de financiele kosten van de ontmanteling van de planeconomie. Terwijl beide uit de hand liepen, bleef hij vasthouden aan zijn doel. Een paar duizend demonstranten veranderen de grondbeginselen van de markteconomie niet, waarschuwde hij enkele weken geleden nog.

DE MOORD VAN dit paasweekeinde brengt de economische hervorming in de ex-DDR niet in gevaar. De gewelddadige dood van Rohwedder onderstreept wel hoe moeilijk het is om de twee Duitslanden zonder dramatische schokken te verenigen. Hoewel Duitsland niet zal grijpen naar staat-van-beleg-achtige middelen als in de jaren zeventig en er ook geen sprake is van een collectief gevoel van bedreiging, blijft het bitter dat een paar terroristen publieke personen verder achter het pantser van agenten, auto's en sirenes jagen. En dat op een moment dat het land afstand tussen burger en bestuurder eigenlijk juist niet kan gebruiken.