Kunstprogramma voornamelijk toeristentrekker

Fantasie in de ban van de werkelijkheid, Ned.2, 23.30 uur

Nederlandse kunstenaars lieten zich vijf eeuwen lang inspireren door hun eigen, Nederlandse omgeving. Dat is het wereldschokkende uitgangspunt voor de zesdelige serie Fantasie in de ban van de werkelijkheid waarvan de TROS vanavond de eerste aflevering uitzendt.

De serie werd gemaakt in opdracht van de televisieafdeling van de Wereldomroep door filmmaker Willy Lindwer naar een idee van de kunsthistoricus Emile Meijer. De programma's zijn vooral bedoeld voor de export, maar vanaf vanavond krijgen we eerst zelf te zien wat het buitenland voorgeschoteld gaat krijgen.

Dat is vooral een eindeloze galerij van schilderijen uit Nederlandse musea, die moet aantonen dat “kunst niet uit hoger atmosferen afkomstig” is. Van Vermeers Keukenmeid - “alledaagser kan het niet”, meldt het onbenullige commentaar - via Jan Steens huiselijke taferelen, de Aardappeleters van Van Gogh, Charley Toorops Kaasdragers tot Carel Willinks verbeelding van de Weteringschans. En waar dat mogelijk is vloeit het beeld natuurlijk over in de huidige werelijkheid. De beelden van de kaasmarkt in Alkmaar, van het strand bij Domburg (inspiratiebron voor Piet Mondriaan), van de Amstel waar Rembrandt wel eens tekende, van het koninklijk paleis op de Dam dat door vele kunstenaars op het doek is gezet en van de molen bij Wijk bij Duurstee, ooit een onderwerp van Jacob van Ruisdael, maken van het programma de perfecte Holland-promotiefilm.

Een brave Engelsman en een goedgelovige Amerikaan laten zich er wellicht door overhalen, voor de Nederlandse kijker is er niets nieuws in deze toeristentrekker te beleven. Of het moest de trouvaille zijn die een werk van Carel Visser waarin een gebogen autoraam als een tong uit een lege oliedrum steekt, in verband brengt met Vermeers Melkmeid (want dat is de naam waaronder wij allen de 'keukenmeid' kennen) waarop de melk net zo uit de kan stroomt als het autoraam uit Vissers oliedrum. Zo zie je maar, “de Nederlandse kunst is nauwer met zijn omgeving verbonden dan gewoonlijk wordt verondersteld”.