Kroatische leider neemt uitdaging aan

ZAGREB, 3 april - “Geen centimeter Kroatische grond zal Kroatie worden afgenomen”, zei de Kroatische president Franjo Tudjman gisteren ferm, en zijn gehoor, het wereldcongres van Kroatische jeugd in Zagreb, klapte hem enthousiast toe.

Eindelijk leek de Kroatische president, verbaal tenminste, de Servische uitdaging aan te nemen die nu al maandenlang, de laatste weken onder dreiging van burgeroorlog en militaire machtsovername, steeds concreter vormen aanneemt en die gestalte krijgt in de wens overwegend door Serviers bewoonde gebieden van Kroatie bij Servie te voegen.

De thans bestaande “administratieve grenzen” in Joegoslavie - de Servische president Milosevic heeft het de afgelopen weken keer op keer verklaard - mogen niet de basis zijn voor de oplossing van de staatkundige problemen, als de verschillende republieken een grotere autonomie zouden krijgen. Tudjmans antwoord: Als het erop aankomt, zal Kroatie zijn “soevereinitiet, vrijheid en territoriale integriteit”

weten te verdedigen. Het Servische dreigement had dit weekeinde nadere vorm aangenomen met de aansluiting bij Servie van de door Serviers bewoonde dertien gemeenten in Kroatie, die zich samen het “autonome gebied Krajina”

noemen. Wekenlang had Tudjman in het openbaar laconiek gereageerd op deze dreigementen, maar nu, terwijl hij duidelijk zeer gespannen een redevoering hield voor de Kroatische jeugd, was de maat kennelijk vol.

Kroatie kan de rechten van de elf procent van de 4,5 miljoen inwoners van de republiek die Servier zijn, zelf wel garanderen, aldus de president. Het separatisme in Krajina wordt volgens hem bekokstoofd in het “Groot-Servische hoofdkwartier” in de Servische hoofdstad Belgrado.

Tudjman laakte het optreden van het Joegoslavische federale leger, dat dit weekeinde het natuurpark Plitvice is binnengetrokken om een eind te maken aan vuurgevechten tussen Serviers, die het park voor hun Krajina hadden veroverd, en Kroatische “speciale eenheden”, die er het Kroatisch gezag wilden herstellen. Waarom ontwapent het leger die Serviers eigenlijk niet, in plaats van alleen de vrede te herstellen, vroeg Tudjman zich eergisteren af tijdens de bijeenkomst van de Kroatische defensieraad. Dat het leger inmiddels ook geen stappen onderneemt om de “speciale eenheden” van Kroatie te ontwapenen, terwijl het hun bewapende status als ongrondwettig beschouwt, liet Tudjman bij deze gelegenheid onbesproken.

Pag. 5:

Conflict Kroatie en Servie vertoont bijna surrealistische trekjes

En gisteravond betoonde de Kroatische president zich ook al weer minder krijgshaftig, toen twee leden van het staatspresidium, aangekomen uit Belgrado, hem confronteerden met het ultimatum van de legerleiding, dat de speciale eenheden in ieder geval uit Plitvice moeten worden teruggetrokken. “Als een teken van goede wil” bleek Tudjman daar wel toe bereid en met de aftocht is inmiddels een begin gemaakt, al hebben de Kroaten het ultimatum van het leger gisteravond wel eerst laten verstrijken zonder dat dat gevolgen had. Er blijft wel een contingent van negentig man Kroatische militie aanwezig, zodat van de politiepost in Plitvice de Kroatische vlag kan blijven wapperen.

Het steeds gewelddadiger binnenlands conflict in Joegoslavie - in Plitvice vielen dit weekeinde twee doden -, dat zich vooral toespitst op de verhouding tussen de traditionele rivalen Servie en Kroatie, vertoont welhaast surrealistische trekken. De Kroatische radio en televisie brengen bulletins over de begaanbaarheid van wegen (wegens barricades en beschietingen) en treinenloop (wegens de dreiging met mijnen) zoals in andere landen werkzaamheden aan de weg of ijzel worden gemeld. Wie in Zagreb, de Kroatische hoofdstad die sinds het afzweren van het socialisme vorig jaar in snel tempo is opgeknapt tot een stad van haast Zwitserse allure, het Kroatische televisiejournaal bekijkt, moet soms wel denken dat die van heel ver komen. Maar al op enkele tientallen kilometers afstand begint een andere wereld, waar duistere figuren met machinegeweren door dorpen lopen, bomen zo worden omgehakt dat ze over de weg vallen en 's nachts onduidelijke bommen ontploffen zonder dat er slachtoffers vallen.

Het enige wat in Zagreb aan die embryonale burgeroorlog herinnert zijn de bewapende leden van de 'speciale eenheden', met hun camouflagepakken en in Hongarije op de kop getikte automatische wapens, bij bijna alle overheidsgebouwen in de Kroatische hoofdstad, de overmacht aan politie op het vliegveld en de pantserwagens tussen het vliegveld en de stad. De Serviers in Krajina hebben gedreigd vergeldingsacties in Zagreb te zullen uitvoeren, en daarop wil de Kroatische overheid kennelijk voorbereid zijn.

Inmiddels groeit langzaam de overtuiging bij velen dat een omvangrijker conflict onafwendbaar is. “Ik had nog maar een jaar geleden zulke dingen niet voor mogelijk gehouden”, meent een Kroatische staatsdienaar. “Nu vormen ze dagelijkse kost.” “En het ergste is, het is allemaal nergens goed voor, het leidt tot niets constructiefs”, meent een inwoner van Zagreb. Op de gelaatsuitdrukking van president Tudjman bij officiele gelegenheden lijkt duidelijk te zien dat hij het punt waarop politiek nog plezier betekende al lang gepasseerd is. En inmiddels onderzoeken de autoriteiten in de Kroatische kustplaats Split of het gerucht waar is dat de Serviers in Knin vergif in de beken en rivieren strooien.