Omroepbazen willen zenderkleuring; Radio: stiefkind van Hilversum

Laatst hoorde ik op de radio de omroepster (TROS-Nieuwsshow) glashard het antwoord “Sri Lanka” van haar Triviant-kandidaat afkeuren, op de vraag hoe toch dat grote eiland ten zuiden van India heet: “Nee, dat is niet goed; dat moet Ceylon zijn.

' In een kunstprogramma (Ophef en vertier) meldde de presentator zondag dat hij gedurende de uitzending wel eens weg kon lopen omdat hij “last van diarree” had. Een presentatrice kondigde in een ander programma (NCRV's sportprogramma) de plaat af, waarin de gracieuze motoriek van een vrouw wordt bezongen, met de mededeling: “Een mooi nummer, maar vraag me niet wat dat betekent, Poetry in motion.”

Zo wordt er dagelijks een hoeveelheid ongein, domheid en geleuter op de radioluisteraar afgevuurd, en dan heb ik het alleen nog maar over Radio 1 (voorheen Hilversum 1). Die zender beleefde gedurende de Golfoorlog even een opleving in de gemiddelde luisterdichtheid, maar inmiddels zal die wel weer naar onder de 2 procent (200.000 mensen) zijn gezakt. Volgens een peiling van eind vorig jaar 'scoorde' Radio 1 een gemiddelde van 1,6 procent, Radio 2 2,8 procent, Radio 3 5,7 procent, Radio 4 0,4 procent en Radio 5 0,2 procent.

Leggen we die cijfers naast die van het zelfde tijdvak in 1989, dan blijkt het radioluisteren over de gehele Hilversumse linie te zijn afgenomen. Dit in tegenstelling tot de commerciele groeiers Radio 10 en Sky Radio en de regionale en lokale zenders. Als men bedenkt dat ook RTL4 plannen heeft om radioprogramma's te gaan maken en dat binnenkort ook regionale omroepen reclame mogen maken, dan moge duidelijk zijn dat de paniek bij de radio-afdelingen van de publieke omroepen groot is. Volgens berekeningen van de STER zullen bij ongewijzigd beleid de inkomsten dalen van 112 miljoen gulden in 1991 naar 90 miljoen in 1993.

De radiodirecteuren van de omroepen hebben zich al in beginsel voorstander verklaard van een duidelijker zenderkleuring op de vijf radiozenders. Net als op de televisie wordt de noodzaak ingezien van nauwere samenwerking en van horizontale programmering (elke dag op dezelfde zender op dezelfde tijd een soortgelijk programma). In het rapport 'Radio 90' adviseert een werkgroep van de NOS-Programmaraad om de minderhedenzender Radio 5 maar geheel op te heffen, programma's voor kleinere doelgroepen te verplaatsen naar de middengolfzender Radio 1+ en een gezamenlijk actualiteitenprogramma te brengen op Radio 1.

Onder het motto 'Radio is het stiefkind van Hilversum' heeft eind vorige week de radiodirecteur van Veronica een plan gelanceerd om met een gemeenschappelijke zender van TROS en Veronica de radio weer uit het slop te halen. Net als op de televisie zouden deze omroepen als 'kostwinners' van het publieke radiobestel moeten fungeren teneinde de reclame-inkomsten te verdubbelen tot 200 miljoen gulden per jaar. TROS en Veronica stellen dat een door deze omroepen verzorgd muziekstation op de nieuwe FM-H de concurrentie met de commerciele muziekzenders moet aangaan en dat op de middengolf de ondersteunende zender van Radio 3 een nieuws- en actualiteitenstation moet worden. Volgens Lex Harding, de opsteller van het plan dat aan NOS-voorzitter M. de Jong is voorgelegd, genereert de Nederlandse radio minder reclamegeld dan er in feite “boven de markt zweeft”: 1,5 procent procent van het totale reclamebudget in Nederland wordt aan radioreclame uitgegeven, tegen een Europees gemiddelde van 6 procent.

Half april presenteren de radiodirecteuren van de verschillende omroepen een definitief plan aan het NOS-bestuur, al bestaat er nog niet veel overeenstemming. De voorkeur van de VPRO-leiding gaat uit naar eenzelfde zenderindeling op de radio als straks op de televisie.

NOS-radiodirecteur Willem van Beusekom wijst zowel het VPRO- als het Veronica-plan af. Volgens de radiodirecteur is er geen behoefte aan een nieuwe zender, omdat dat alleen maar meer strijd om de gunst van de luisteraars en versnippering van middelen betekent. Van Beusekom is voorstander van een sterke, gezamenlijk vervaardigde nieuws- en actualiteitenzender. Maar de weerstand daartegen, met name bij KRO, NCRV en AVRO, is groot; men hecht sterk aan het uitdragen van de eigen identiteit via de radio.

Ook de herindeling van de radio gaat blijkbaar gepaard met pijn, juist bij die omroepen die traditioneel het diepst wortelen in het zuilenstelsel.