Dada-element in visuele ironie van Van Kimmenade

Tentoonstelling: Thijs van Kimmenade, t-m 20 april in Galerie Van den Berg, Verwersstraat 40, 's Hertogenbosch. Di t-m za 13-17u.

In de advertentierubriek familieberichten van deze krant verscheen op 1 oktober 1980 een kleine annonce waarin Thijs van Kimmenade vanuit het Brabantse Milheeze de geboorte van zijn dochter Renee Margriet meldde. Deze mededeling heeft na ruim tien jaar nog iets van zijn actualiteit behouden: het desbetreffende stukje krantepagina van toen is verwerkt in een ansichtkaart uit een serie. Een ander exemplaar laat de vader achter een gedekte tafel zien. Dat wil zeggen, dat hij heeft plaatsgenomen aan een met schilderslinnen bespannen frame waarop vier borden staan die gevuld zijn met gerechten in de Stijlkleuren rood, geel, blauw en wit. Het bestek bestaat uit penselen en potloden.

De titel van deze voorstelling is Malzeit; het ontbreken van de letter h in het Duitse woord veroorzaakt dan een met de compositie verweven woordgrapje. Ook de andere kaarten in de serie laten zien dat Van Kimmenade doende is met kleine absurdismen in de geest van het speelse surrealisme van de Belgische schilder Rene Magritte. Naar hem vernoemde hij indertijd zijn inmiddels tienjarige dochter. De reeks kaarten werd uitgegeven door de Bossche Galerie Van den Berg waar nu 45 van zijn meest recente werkstukken worden getoond: beelden, wandobjecten, fotografie en kleine installaties.

De 45-jarige Thijs van Kimmenade (opgeleid aan de Akademie St. Joost in Breda, nu zelf docent in Tilburg) trok in de jaren zeventig de aandacht met zijn lange series stoelen. Het waren geen zitmeubelen maar op de vormen van rechte keukenstoelen geinspireerde plastieken, in elkaar gelaste constructies van zwart gemoffeld staal, meestal hoog en smal. De slanke beelden met veel vertikalen en weinig horizontalen vormden met elkaar een hele menigte aan varianten. Ze waren klein en eenzaam, groot en ruggelings vastgeklonken aan een gelijkvormige vijand, als Siamese tweelingen tot elkaar veroordeeld. Andere gingen liefdevol samen met een partner of stonden wat stuurs terzijde. Het bleek mogelijk de toch zo simpele grondvorm (korte poten, klein zitvlak, hoge rugleuning) in een heel volk van metaforen te dwingen, vooral toen hij de metalen frames ging omwikkelen met textiel waardoor er mummie-achtige gestalten bijkwamen.

Iets van die stoelenperiode is af en toe in het recente werk nog terug te vinden. Bijvoorbeeld in een beeld waarin hoge metalen vertikalen een klein open vierkant dragen met er boven op een zware loden bal in wankel evenwicht. Loden kogels liggen ook op een vierkante zuil en vormen met verweerde metalen bussen en kruiken op een andere zuil een object zonder titel. Het staat er mooi en wat ruig bij, dat beeld dat ons spottend tegemoet lijkt te treden als we er omheen lopen, op zoek naar de boodschap die er niet is.

Dat lichte Dada-element zit in al het werk van Van Kimmenade, een ironie in visuele grappen, ingebouwde woordspelingen, reeel gemaakte onmogelijkheden, in grollen en geintjes. Tegelijkertijd laat de kunstenaar weten serieus genomen te willen worden, al was het alleen maar door de perfecte afwerking, de gepolijste verzorging van zijn beelden en objecten. Dat geldt ook voor zijn hangende metalen lijsten waaraan schoffels, troffels, gemeen scherpe rieken, een grote hark en zelfs een flacon van paars glas zijn vastgeklonken. Ze omkaderen niets meer dan zichzelf. Heel mooi is het object Le diagonal manque, een lijst waarin een glimmende zwarte wandelstok een diagonaal tracht te trekken maar daar door de ronde handgreep nooit in zal kunnen slagen.

Een reeks apart is die met titels Red=white, Grijs=zwart, Blauw=grijs, enz. Ook hier weer loos lijkende metalen lijsten, een brede rode die een wit middenvlak omkadert, of een grijs frame rondom een zwarte rechthoek, en zo door. Als we weten dat het oppervlak van de lijsten gelijk is aan het aantal vierkante centimeters van de middenvlakken gaan we er ondanks onszelf, toch weer anders tegenaan kijken.

Behalve dit werk zijn er ook voorbeelden van Van Kimmenades geensceneerde fotografie te zien en de hangende installatie Der Unfallwagenbaukasten, de achter glas ingelijste onderdelen van een gedemonteerd speelgoedautootje. Van Kimmenade geeft begaafd en bevlogen vorm aan zijn absurde fantasieen, die al lassend, schilderend, fotograferend, stapelend of rangschikkend zin krijgen, omdat ze verrassend zijn, leuk om naar te kijken, een optimistische weerkaatsing hebben. Dat geldt zelfs voor zoiets simpels als twee versleten grijssuede laarzen die met slap neerhangende schachten op een zwarte zuil staan met aan de voet weer zo'n loden kogel. Het geheel heet Die Jagd.