Receptor voor ontstekingsreacties gekloneerd

Bij een ontstekingen rond een wond zwelt de huid en wordt er rood. Er komt vocht vrij.

Het weefsel wordt wat warmer om stofwisselingsprocessen sneller te laten verlopen. Dat gaat niet vanzelf. Zwelling en vochtproduktie worden in gang gezet door het afweersysteem dat vreemde molekulen of micro-organismen traceert. De ontsteking is onderdeel van de verdediging die vreemde indringers moet uitschakelen.

Prostaglandinen, leukotrinen en platelet activating factor (de activeringsfactor van de bloedplaatjes, PAF) spelen een sleutelrol in het op gang brengen van de ontstekingsreactie. Deze lipide mediatoren verwijden bloedvaten en maken de bloedvatwanden poreus, zodat er vocht naar het omringende weefsel lekt en cellen van het afweersysteem snel aangevoerd kunnen worden en buiten het bloedvat de plaats van de ontsteking kunnen bereiken. De mediatoren activeren ook verschillende typen afweercellen, zoals macrofagen, en neutrofiele en eosinofiele cellen die een belangrijke rol spelen bij ontstekingsreacties en daarom ook wel ontstekingscellen worden genoemd. PAF speelt tenslotte ook nog een rol bij het samenklonteren van bloedplaatjes - daar heeft het zijn naam aan te danken.

Eenmaal geactiveerd maken die ontstekingscellen zelf ook PAF en scheiden de stof uit. Deze positieve terugkoppeling veroorzaakt een stortvloed van actieve ontstekingscellen. Gelukkig werken deze mediatoren zeer plaatselijk en breidt een ontsteking zich niet snel uit. Ontstekingscellen scheiden ook stoffen uit die, via een tijdrovender regelsysteem, ontstekingsreacties onderdrukken. Er wordt dus snel en plaatselijk gereageerd, maar na verloop van tijd wordt de ontstekingsreactie ook weer worden onderdrukt. Hoe dat precies gebeurt en waarom het soms mislukt is nog onbekend. Ziekten (zoals astma en reuma) waar aanhoudende ontstekingsreacties een belangrijke rol bij spelen worden dan ook nog niet begrepen en zijn niet te genezen.

PAF moet aan een passende receptor op een celmembraan binden om zijn werking te kunnen uitoefenen. Die receptoren waren tot nu toe moeilijk te bestuderen omdat ze niet in het laboratorium konden worden gemaakt. Elf Japanse onderzoekers (Nature, 24 jan.) hebben het gen voor de PAF-receptor nu gekloneerd. Eicellen van Xenopus (een klauwpad) produceren de receptor nu in het laboratorium.

De PAF-receptor kan nu worden vermenigvuldigd om structuuronderzoek te doen en er kan worden gezocht naar verbindingen die de receptor blokkeren, zodat PAF geen ontstekingsreactie meer op gang kan brengen. Met het gen is te onderzoeken in welke organen en op welke cellen de PAF-receptoren aanwezig zijn.

Een commentator in Nature verwacht dat binnenkort meer genen van receptoren van lipide mediatoren worden gekloneerd en noemt deze eersteling een doorbraak in het onderzoek naar ontstekingsziekten.