Nieuw middel tegen psoriasis op basis van vitamine D

Bij patienten met de huidziekte psoriasis delen de huidcellen op bepaalde plaatsen te snel.

Er ontstaan, meestal eerst op ellebogen, hoofd, knieen en knokkels makkelijk loslatende witte huidschilfers op een ontstoken rode huid. In ernstige vorm komt de hele huid onder te zitten. Er bestaan enkele therapieen, maar ze hebben op den duur bijwerkingen en geen enkele is afdoende. De vlekken verdwijnen er een paar weken of maanden door, maar komen onherroepelijk terug. Hoe psoriasis ontstaat is onbekend. Het is erfelijk en het afweersysteem stoot de eigen huidcellen af.

De witte schilfers en rode plekken verdwijnen grotendeels onder invloed van zonlicht. Ultraviolet licht is daarom vaak onderdeel van een therapie gebruikt. Hoe UV-licht invloed heeft is onbekend. Maar door zonlicht gaan de huidcellen vitamine D maken. Om eens wat te proberen is onderzocht of vitamine D een goed middel tegen psoriasis is. Dat bleek zo te zijn. Maar het vitamine moest, verwerkt in een zalf of creme, in zulke hoge concentraties worden opgebracht dat veel door de huid werd opgenomen en in het bloed terechtkwam waardoor ernstige bijwerkingen ontstonden. Vitamine D in hoge doses beinvloedt de calciumhuishouding en leidt onder andere tot botontkalking.

Daarop begon de zoektocht naar en synthese van varianten op het vitamine-D-molekuul die wel aan de huidcellen bonden maar niet in het bloed terecht kwamen. Calcipotriol is het eerste resultaat dat in de apotheek terechtkomt. In 1989 verschenen de eerste patientstudies. Nu is een onderzoek gepubliceerd (The Lancet, 26 jan.) waarin calcipotriol is vergeleken met betamethason, een veelgebruikt corticosteroide tegen huidziekten en op het ogenblik het eerste-keusmiddel bij niet te ernstige vormen van psoriasis. Het corticosteroide mag niet lang achter elkaar worden gebruikt, vanwege de bijwerkingen van deze hormonen. Psoriasispatienten kunnen die middelen niet als onderhoudsdosering gebruiken. De fabrikant verwcaht dat calcipotriol bij langdurig gebruik ook veilig is, onderzoek daarnaar loopt, en dat onderhoudstherapie mogelijk zal zijn.

Het onderzoek voldoet aan de eisen van tegenwoordig: dubbelblind en de steekproef is voldoende groot. De 345 patienten wisten niet wat ze smeerden; de controlerende artsen wisten niet van welk middel ze het effect opnamen. Dubbelblind heet dat. Normaal is zulk onderzoek gerandomiseerd: het lot bepaalt met welk van de twee te onderzoeken middelen een patient wordt behandeld. Bij dit onderzoek werd iedere patient echter tegelijkertijd met beide middelen behandeld. Het lot bepaalde alleen of de linker- of de rechterlichaamshelft moest worden behandeld. Het andere middel werd dan tweemaal daags, zes weken lang op de psoriasisvlekken op de andere lichaamszijde gesmeerd. Alleen patienten met symmetrische psoriasis mochten meedoen.

Met calcipotriol was de door de artsen vastgestelde psoriasisindex (PASI) na zes weken gemiddeld 68, 8% lager en met betamethason 61, 4%. De patienten oordeelden dat met calcipotriol behandelde vlekken 82% waren verbeterd, terwijl ze met betamethason 69% verbetering aangaven. Bijwerkingen werden door 15% van de patienten gemeld. De meestgehoorde klacht was huidirritatie. Drie van de 345 proefpersonen stopten met de behandeling vanwege afweerreacties van de huid.

Calcipotriol is in een aantal huidklinieken in Nederland uitgeprobeerd. De publikatie in The Lancet heeft naast Deense, Noorse en Zweedse drie Nederlandse auteurs. Het middel is in Nederland echter nog niet verkrijgbaar. In Denemarken en Engeland wel. De fabrikant zal de Europese registratie dit voorjaar aanvragen en verwacht toelating in Nederland begin 1992.

Onlangs was het anti-psoriasismiddel neotigason in het nieuws nadat de fabrikant voor een mogelijk schadelijk effect op de ongeboren vrucht had gewaarschuwd. Neotigason is geen concurrent van calcipotriol of betamethason. Het wordt uitsluitend gebruikt voor zeer ernstige psoriasis.