Schets voor later

DE STAANDE OVATIES deden denken aan het optreden van president Nixon in het Congres na zijn bezoek aan Moskou in 1972 en de ondertekening van de eerste verdragen over wapenbeheersing aldaar.

Toen een volksvertegenwoordiging euforisch over de geboden kans van duurzame vrede na jaren van verbeten Koude Oorlog, nu een Senaat en Huis in gezamenlijke vergadering geschaard rondom de oorlogsleider en de architect van een nieuwe wereldorde - Bush. De persoonlijke geschiedenis van Nixon laat zien dat presidentiele populariteit een vergankelijk goed is.

President Bush staat voor een zware keuze. De overtuigde en overtuigende toon van zijn boodschap over The State of the Union kon dit niet verhullen. Hoezeer zijn woordvoerders ook onderstrepen dat de geallieerde luchtoperaties in Koeweit en Irak, ondanks enkele tegenslagen, volgens plan verlopen, de proef op de som van de Amerikaanse strategie zal pas worden genomen wanneer de landstrijdkrachten in beweging komen. In die zin biedt de krijgskunst geen innovaties, maar zoals altijd vooral verrassingen. Anders dan in Vietnam hebben de politici in Washington ditmaal de militairen de ruimte gegeven om de oorlog naar hun eigen inzichten te voeren, zo wordt gezegd. Maar dagelijks toenemende verliezen aan mensenlevens aan Amerikaanse zijde zullen aan de wittebroodsweken tussen strategie en politiek snel een einde maken.

VOOR ALLE duidelijkheid heeft Bush aan de vooravond van de tweede fase van de oorlog tegen Saddam Hussein de parameters van zijn beleid nog eens uiteengezet. In zijn rede in het Congres herhaalde de president dat hij niet uit is op de vernietiging van Irak (als staatkundige eenheid). Het gaat hem erom Koeweit te bevrijden, stabiliteit in de regio te vestigen en op die manier het Midden-Oosten op te nemen in een nieuwe wereldorde. De bevrijding van Koeweit alleen is onvoldoende voor het bevorderen en instandhouden van een nieuw evenwicht. Daartoe moet Irak van zijn overmacht worden ontdaan. Maar voor Irak is er staatkundig leven na een militaire nederlaag.

De boodschap gaat verder. In een gezamenlijke verklaring lieten minister Baker en zijn Sovjet-ambtgenoot Bessmertnych weten dat de vijandelijkheden kunnen worden gestaakt zodra het regime in Bagdad zich verbindt tot een onmiddellijke en volledige terugtrekking uit Koeweit. Niet alleen demonstreerden Washington en Moskou hun voortdurende eensgezindheid, maar tevens maakten zij het duidelijk dat er nog steeds ruimte is voor diplomatie.

WAARSCHIJNLIJK zijn deze signalen, voorzover op Irak gericht, eerder bedoeld voor eventuele dissidenten-met-invloed in Bagdad dan voor Saddam Hussein zelf. De Iraakse president volhardt immers in het gebruik van bizarre strijdmiddelen die de weg naar een eventueel vergelijk waarin hijzelf zou figureren praktisch al hebben geblokkeerd. Van zijn kant wil Bush er geen twijfel over laten bestaan dat hij - zonder van zwakte in het oog van de vijand blijk te geven - de bloedigste confrontatie wil vermijden zodra de tegenpartij daartoe een opening laat. Dat hij Moskou aan deze lijn heeft weten te binden, verschaft het aanbod vanzelfsprekend extra gewicht.

Baker en Bessmertnych hebben bovendien verklaard dat uiteindelijk een regeling van de Palestijnse kwestie niet uit kan blijven. Hierin behoeft geen concessie op het laatste moment aan Saddam Hussein te worden gelezen. Wie spreekt over een nieuwe stabiliteit in de regio van het Midden-Oosten zal dat vraagstuk niet kunnen laten liggen. De State of the Union en de gezamenlijke verklaring van Washington laten een schets zien van de diplomatieke agenda die na het teniet doen van Iraks agressie zal moeten worden afgewerkt.