Afrikaanse moslims verdeeld over oorlog in het Golfgebied

NAIROBI, 30 jan. - Op het rustieke eilandje Lamu, aan de islamitische kust van Kenia, heeft iedere bewoner zo zijn mening over de Golfoorlog.

De doorgaans kalme bevolking raakt er opgewonden van. De bewoners mogen daarom op straat niet meer in groepjes naar het laatste nieuws uit de Golf op de radio luisteren. De plaatselijke autoriteiten achten de kans op relletjes te groot.

De Afrikaanse moslimgemeenschappen bezuiden de Sahara lijken verdeeld over de Golfoorlog. Bij een demonstratie vorige week in het islamitische noorden van Nigeria gingen zowel portretten van Saddam Hussein als van George Bush in vlammen op. Bij een andere betoging richtten de leuzen zich tegen de Amerikaanse bemoeienis.

De emotionele geloofsband tussen Afrikaanse en Arabische islamieten werkt in het voordeel van Irak. In Noord-Nigeria verkozen plaatselijke luisteraars van de Afrikaanse BBC-Service vorige maand Saddam Hussein tot 'man van het jaar'.

Enkele Afrikaanse regeringen kozen een standpunt in de Golfoorlog waarmee zij sentimenten die leven onder hun islamitische onderdanen goeddeels negeren. Nigeria bijvoorbeeld onderhoudt uiterst nauwe economische relaties met de Verenigde Staten. Ongeveer de helft van de Nigerianen is christen of aanhanger van traditionele godsdiensten. De regering gaf haar steun aan Amerika, tot ergernis van vele noordelingen.

“We proberen een balanceernummer uit te voeren”, zei een Nigeriaanse ambtenaar afgelopen weekeinde. “De regering wil voorkomen dat het lijkt alsof ze volledig pro-Westers is.” Wanneer de geallieerde strijdkrachten blijven inbeuken op Irak, en Saddam Hussein steeds duidelijker verrijst als islamitische martelaar, dan zal de Nigeriaanse regering vermoedelijk haar standpunt moeten herzien.

Senegal, Niger en Sierra Leone stuurden kleine troepenmachten naar de Golf ten behoeve van de geallieerden. In de Nigerese hoofdstad Niamey gingen vorige week enkele honderden bewoners de straat op om tegen dit besluit te ageren. In deze drie landen wordt intussen rekening gehouden met acties van terroristische organisaties. In West-Afrika zou de extremistische groep Hezbollah een wijd verspreid netwerk hebben opgebouwd. Hezbollah ontvangt zijn directieven echter uit Libanon en Iran - niet zozeer uit Irak.

In Oost-Afrika, met name in Ethiopie en Tanzania, houden islamieten en christenen elkaar in evenwicht. Ethiopie speelde met succes de Golfkaart. Door een felle veroordeling van de Iraakse agressie slaagde de Ethiopische leider Mengistu erin de relaties met de Amerikanen en Saoedi-Arabie op te warmen en zo zijn isolement te doorbreken. Mengistu moet zich daarom vorige week hebben geergerd toen in Addis Abeba moslims demonstreerden voor Irak. De Tanzaniaanse regering veroordeelde Irak, maar tientallen Tanzanianen meldden zich bij de Iraakse ambassade om te gaan dienen in het Iraakse leger.

De Zuidsoedanese verzetsbeweging, het SPLA, bood onlangs opnieuw aan enkele honderden guerrillastrijders naar de Golf te sturen om de geallieerden te steunen tegen Irak. De burgeroorlog in Soedan heeft op het continent sterk polariserend gewerkt tussen zwart en bruin (Arabisch) Afrika. Vele niet-islamitische Afrikanen simplificeren de oorlog in Soedan tot een conflict tussen zuidelijke, christelijke, zwarte Afrikanen enerzijds en bruine, noordelijke islamieten anderzijds die hun geloof en invloed in Afrika willen uitbreiden. Irak hielp het Soedanese regeringsleger. In vele Afrikaanse staten ten zuiden van Soedan sympathiseren bevolking en regering met het SPLA, dat “vecht tegen arabisering en islamisering van Afrika”. Mede daarom keren veel Afrikanen zich tegen Irak.

Politieke conflicten tussen religieuze groepen, tussen islamieten onderling en tussen islamieten en hun regeringen ontstaan als gevolg van de Golfoorlog. Maar de grootste bedreiging van de Golfcrisis ligt op het economische vlak. Afrikaanse waarnemers wijzen erop dat de oorlog niet op een ongunstiger moment had kunnen komen. Het prijsniveau voor Afrikaanse grondstoffen bereikte in de afgelopen jaren op de Westerse markten een dieptepunt. In het bijzonder de daling van de koffieprijzen trof vele staten zwaar. Verhoogde energieprijzen komen daarom dubbel hard aan.

Neem Oeganda. Het land is voor 95 procent afhankelijk van de export van koffie. De staatskas is nu leeg en de regering bleef geen andere mogelijkheid dan de import van olie te halveren. De voedsel- en transportprijzen zijn inmiddels meer dan verdubbeld.

Hoewel Kenia's economie diverser is dan die van Oeganda, komt ook dit land in grote moeilijkheden. Het topseizoen in de toeristensector kenmerkt zich sinds begin dit jaar door lege hotels. De Westerse toeristen blijven thuis uit angst voor terroristische aanvallen op vliegtuigen. Toerisme levert Kenia jaarlijks het hoogste bedrag aan buitenlandse valuta op. De regering verbood iedere ambtenaar een half jaar lang naar het buitenland te reizen. De overheid beschikt niet meer over de financien.

De voedselactie voor een geschatte twintig miljoen hongerslachtoffers wordt door de Golfcrisis moeilijker en duurder. Verzekeringsmaatschappijen vragen extra hoge premies voor schepen die opereren rondom het Golfgebied, zoals tankers met graan op weg naar Ethiopie en Soedan. De voedseloperatie voor Soedan verkeert in een impasse, omdat Westerse regeringen nauwelijks geneigd zijn hulp te verlenen aan een land dat zich aan de zijde van Irak schaarde.

Een Keniaans weekblad voorspelde vorige week dat zwart Afrika door de Golfcrisis zijn moeilijkste periode sinds de onafhankelijkheid tegemoetgaat. Voor de Golfcrisis, aldus het blad, was Afrika slachtoffer van “goedaardige verwaarlozing” door de wereldgemeenschap. Na het uitbreken van de gewelddadigheden marginaliseerde Afrika nog verder. Het continent dreigt het grootste slachtoffer te worden van de Golfoorlog, want het wordt vergeten.

Een Afrikaans land profiteert van de Golfcrisis: olieproducent Nigeria, dat gigantische winsten maakt door een grotere verkoop van olie en verhoogde energieprijzen. De regering kan dit jaar de besteding van harde valuta verhogen met 26 procent. President Babangida zegde arme Afrikaanse landen toe te zullen helpen met leningen en-of olie wanneer de Golfcrisis nog dieper zal gaan bijten. Babangida maakte geen nadere bijzonderheden bekend over dit Nigeriaanse hulpplan.