Impact is slordig en rommelig van samenstelling

Impact: Uitspraak over 14 dagen. Ned.1, 22.44-23.29u.

Het zand in de machinenerie van justitie is een onderwerp dat met enige regelmaat in de belangstelling terugkeert. Vaste topics zijn de overbelasting van de rechterlijke macht, de procedurefouten, het cellentekort. Deze thema's worden ook weer aangestipt in de documentaire Uitspraak over 14 dagen die de Vara vanavond uitzendt in de reeks Impact. Onder die naam brengt de Vara een serie serieuze programma's gewijd aan actuele onderwerpem. Hiervoor verdient de Vara alle lof. In dit tijdsgewricht van show en soap lijkt alleen de Henk Mocheliaanse probleembenadering (gezellig-ernstig) toegestaan.

De Impact-aflevering Uitspraak over 14 dagen, samengesteld door Cees Overgaauw, speelt zich af in Rotterdam. Getoond worden beelden van rechtszittingen - de verdachten meestal keurig onherkenbaar - arrestaties, voorgeleidingen aan de officier van justitie, het tumult rond voetbalvandalisme. Aan de hand van de Rotterdamse situatie toont Overgaauw het justitiele werk veroorzaakt door kleine criminaliteit van verslaafden, de internationale drugshandel, milieu-overtredingen en verkeersovertredingen. In hoog tempo, het programma duurt drie kwartier, raast de documentaire langs de diverse loketten van het justitieel apparaat. We horen iets over de procesrechtelijke gang van zaken nadat “het strafdossier geboren is”. Over de grote case load ( “bergen postzakken” die zorgen voor “bergen werk” ) van de justitie-medewerkers en over de ingewikkelde milieu-regelgeving. Advocaten vertellen over procedure-fouten van de kant van het Openbaar Ministerie ( “Regels zijn er niet ter bescherming van die ene crimineel, maar ter bescherming van ons allemaal” ). De “wegzendofficier” getuigt van zijn weerzin om verdachten op vrije voeten te moeten stellen omdat er geen plaats is in Huizen van Bewaring.

Opvallend bij dit alles is dat onder de gesprekspartners wel advocaten, officieren van justitie en zelfs een bode figureren - maar geen rechters. Het programma leunt ook sterk op de visie die door het Openbaar Ministerie wordt uitgedragen. “Als je met zoveel mensen op zo'n klein stukje grond leeft moeten er regels zijn”, zegt een officier van justitie. En verdachten moeten vooral niet zeuren. In de documentaire zijn fragmenten te zien van een strafzaak voor de meervoudige kamer tegen twee mannen die verdacht worden van cocainesmokkel. De verdachten ontkennen. “Daardoor sleept de rechtszaak zich uren langer voort dan gepland”, zegt de achtergrondstem, “Andere zaken moeten verschoven worden naar de avond.” De schuld van de verdachten staat voor de programmamaker kennelijk vast. Als zij zich wat sportiever hadden opgesteld waren de agenda's van de gerechtsdienaren niet hopeloos in de war gestuurd.

Merkwaardig is ook het optreden in het programma van de Rotterdamse kantonrechter. De kijker krijgt keurig te horen hoeveel overtredingen de kantonrechter jaarlijks behandelt (60.000), dat is al heel wat want voor het overige geeft de film weinig exacte informatie. Programmamaker Overgaauw lijkt zich nauwelijks gerealiseerd te hebben dat een kantonrechter van geheel andere orde is dan de rechters in een rechtbank. Ergens meldt de achtergrondstem ook dat de “kantonrechter de rechtbank is die het dichtst bij de burger staat”. Maar het kantongerecht is geen rechtbank en neemt vooralsnog een aparte positie in binnen de rechterlijke organisatie.

Wat meer irriteert dan dit soort slordigheden is de rommelige samenstelling van de documentaire. De maker springt van de hak op de tak, verbanden tussen problemen worden niet gesignaleerd, weerwoord niet gevraagd. Uitspraak over 14 dagen inventariseert een aantal bekende problemen van justitie macht, maar blijft daarbij pijnlijk aan de oppervlakte.